Handgeschreven concept-rapport (kladversie met diverse doorhalingen en correcties). 23 januari 1940. [Linksboven]
Concept
MNo.
Aardappelprijzen.

[Rechtsboven]
A'dam 23 Januari 1940.
23/1/40 HG [?]
W.L.M.

[Rood potlood stempel/schrift]
2A/I/2 M

[Body]
Ter vervolg op mijn rapport d.d. 15 dezer (No. 2A/I/1 M) heb ik de eer U te berichten, dat de Regeering (Nederlandsche Akkerbouw Centrale) m.i.v. 17 en van 22 Januari jl. de prijzen der door haar opgeslagen aardappelen, welke de Amsterdamsche Vereeniging van Groothandelaren in aardappelen moet verkoopen, telkens met f 0,50 per 100 kg heeft verhoogd.

[Marge: Centrale ver...] Volgens ter zake ingewonnen inlichtingen is deze prijsverhooging het gevolg van de ongunstige weersomstandigheden: de vorst heeft nl. de laatste weken den aanvoer en dus het aanvullen der Regeerings-voorraden hier ter stede verhinderd; deze voorraden, die, zoals ik in mijn in den aanhef genoemd rapport mededeelde, 70.000 hl. bedroegen, zijn thans tot op ± de helft verminderd.

Aangezien Amsterdam van deze [hier bedoelde] soorten aardappelen (Zeeuwsche bonten en blauwen alsmede bintjes) ± 12.000 hl. per week verbruikt, is de thans bestaande voorraad voldoende voor nog ± 3 weken, ook als in dien tijd, door aanhoudende vorst, geen nieuwe aanvoer zou kunnen plaatsvinden.

Naast dit verbruik van ± 12.000 hl. per week staat nog een verbruik van ± 6000 hl. per week aan polder-aardappelen, welke de grossiers (tot nu toe zonder tusschenkomst des Regeering) bij de boeren in de Ypolders koopen. De voorraden, [Marge: bij de boeren] thans in "hutten" zijn opgeslagen zijn voorloopig nog wel voldoende; de verdere voorraden over de polders [?] ingekuild – kan, zoolang de vorst duurt, niet over worden beschikt, omdat tijdens vorst de kuilen niet kunnen worden geopend. De prijzen der hier bedoelde polder-aardappelen zijn de laatste weken door de weersgesteldheid belangrijk gestegen: de prijs van polder-bonten bedroeg 2 weken geleden f 2,50 à f 2,60 per hl. (= 70 kg)

--- * Kernboodschap: De Nederlandse Akkerbouw Centrale (NAC) heeft de aardappelprijzen in Amsterdam verhoogd omdat de centrale voorraden door aanhoudende vorst niet aangevuld kunnen worden. De huidige voorraad van 35.000 hl (de helft van de oorspronkelijke 70.000 hl) is bij een verbruik van 12.000 hl per week nog voldoende voor ongeveer drie weken.
* Logistiek: De vorst vormt een dubbele barrière. Enerzijds is het transport bemoeilijkt, anderzijds kunnen de "kuilen" (ondergrondse opslagplaatsen bij boeren) niet geopend worden omdat de aardappelen dan direct zouden bevriezen en bederven.
* Marktwerking: Er is sprake van een tweedeling in de markt: de door de overheid gecontroleerde voorraden (Zeeuwse bonten, blauwen, bintjes) en de vrije markt van "polder-aardappelen" uit de IJpolders. De prijzen op de vrije markt stijgen sneller dan de gereguleerde prijzen.
* Terminologie: Het gebruik van "hectoliter" (hl) als volumemaat voor aardappelen (waarbij 1 hl gelijkgesteld wordt aan 70 kg) is kenmerkend voor de landbouwhandel in die periode.

--- * Historische periode: Januari 1940 valt in de periode van de 'Schemeroorlog' (Phoney War). Nederland is gemobiliseerd maar nog niet bezet. De overheid heeft echter al verstrekkende bevoegdheden om de voedselvoorziening en prijzen te reguleren via organen als de Nederlandsche Akkerbouw Centrale.
* Klimaat: De winter van 1939-1940 was een van de strengste winters van de 20e eeuw in Nederland. Dit verklaart de grote nadruk op de "vorst" in dit document; transport over water lag stil en de grond was diep bevroren, wat de voedseldistributie in de grote steden direct in gevaar bracht.
* Voedselzekerheid: Dit rapport illustreert hoe de overheid grip probeerde te houden op de prijsvorming van basisbehoeften (aardappelen) om sociale onrust en speculatie tijdens de oorlogsdreiging en extreme weersomstandigheden te voorkomen.