Archiefdocument
Origineel
VP/HG. Extra
2A/17/1 H.
18 November 1940.
Klacht van Boerenfront
inzake aardappelverkoop.
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .
Hiermede heb ik de eer U te berichten, dat de heer
De Hartog, plaatsvervangend leider van het Boerenfront al-
hier, hedenmiddag telephonisch heeft geklaagd over de wijze,
waarop heden door de gecombineerde grossiers aardappelen
zijn afgeleverd aan den kleinhandel. Kleinhandelaren zouden
door de politie met de sabel zijn geslagen, terwijl zij in
een rij voor het bankkantoor (Jan van Galenstraat 16) ston-
den, waar de gecombineerde grossiers gevestigd zijn; boven-
dien moesten de kleinhandelaren, nadat zij aan het kantoor
de aardappelen hadden gekocht, deze op Wittenburg halen.
Bij onderzoek van deze klacht deelde het Bestuur
van de gecombineerde grossiers (plaatselijke afdeeling van
de V.B.N.A.) mij mede, dat momenteel als regel Drentsche
aardappelen hier ter stede worden verkocht. De grossiers had-
den echter heden een kleine hoeveelheid Zeeuwsche eigen-
heimers, die bij de kleinhandelaren meer gewild zijn, dan de
Drentsche soorten. Deze hoeveelheid eigenheimers is in den
loop van eenige weken door de grossiers opgespaard; zij
kregen namelijk telkens een kleine toewijzing daarvan per
week, welke niet voldoende was, om er de kleinhandelaren op
redelijke wijze mee te voorzien. De bedoelde toewijzing werd
daarom door de grossiers in hun rouleerenden voorraad (welke
voor het verbruik van 14 dagen voldoende moet zijn) opge-
slagen. Deze voorraad bevindt zich in pakhuizen op Witten-
burg en aan de Motorkade. Voor de kleinhandelaren, die in
Oost, Centrum en Noord gevestigd zijn, is dit zelfs gemak-
kelijker dan wanneer zij de aardappelen van de Centrale
Markt moeten halen; vooral de handelaren uit West evenwel
hebben hier ongetwijfeld hinder van. Ook het vorige jaar was
de opslag in de bedoelde pakhuizen geborgen; toen was er
echter benzine en bezorgde de groothandel het gekochte bij
den kleinhandel, die er dus geen last van had. * Incident: Het document rapporteert een escalatie bij de distributie van aardappelen. Vanwege de grote vraag naar een specifiek type aardappel ("Zeeuwsche eigenheimers") ontstond er een rij bij de groothandel aan de Jan van Galenstraat. De politie zou hierbij hardhandig ("met de sabel geslagen") zijn opgetreden tegen wachtende winkeliers.
* Logistieke problemen: De distributie is veranderd ten opzichte van het voorgaande jaar. Door benzineschaarste bezorgt de groothandel niet meer aan de winkels; kleinhandelaren moeten hun eigen voorraad ophalen bij pakhuizen op Wittenburg en de Motorkade, wat voor ondernemers uit Amsterdam-West voor grote hinder zorgt.
* Schaarste en Voorkeur: Er is een duidelijke hiërarchie in het aanbod; de gangbare "Drentsche" aardappelen zijn minder geliefd dan de schaarse "Zeeuwsche eigenheimers". De grossiers hebben deze laatsten wekenlang opgespaard om een substantiële verkoop mogelijk te maken, wat onbedoeld leidde tot de chaos bij het kantoor. Dit document stamt uit de vroege bezettingstijd (november 1940) en illustreert de toenemende spanningen rond de voedselvoorziening in Amsterdam.
- De Rol van het Boerenfront: De klacht wordt ingediend door het 'Boerenfront', een aan de NSB gelieerde organisatie die probeerde grip te krijgen op de agrarische sector en distributie. Dat de overheid deze klacht serieus behandelt, getuigt van de groeiende invloed van nationaalsocialistische organisaties binnen het ambtelijk apparaat.
- Schaarste door Oorlog: De vermelding van het gebrek aan benzine is typerend voor 1940. De bezetter vorderde brandstof voor de Wehrmacht, waardoor het civiele transport (zoals de bezorging van aardappelen aan winkels) vrijwel direct na de inval tot stilstand kwam.
- Locaties: De genoemde locaties (Jan van Galenstraat, Wittenburg, Motorkade) plaatsen de gebeurtenissen direct in Amsterdam. De Jan van Galenstraat was het hart van de aardappelhandel door de nabijgelegen Centrale Markthallen.
- Geweld: Het gebruik van de sabel door de politie wijst op de nervositeit van de autoriteiten bij samenscholingen in de stad, zeker wanneer het om de eerste levensbehoeften ging.