MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN
RIJKSBUREAU VOOR METALEN
TE 's-GRAVENHAGE

Nº 7 / 1 / 2 - M. 1940 3/7 [stempel/handgeschreven]
[Handgeschreven in rood:] in - Br. Sissingh / M. Jonkeren v.b.

TOELICHTING OP ENQUÊTE PER 31 DECEMBER 1939

Bijgaand doen wij U enquêteformulieren A t/m H, in duplo, per 31 December 1939 toekomen. Wij verzoeken U deze nauwkeurig in te vullen en met onderstaande opmerkingen rekening te houden:

1. Zorg te dragen, dat de termijn van inzending (uiterlijk 22 Januari 1940) niet wordt overschreden.
2. Alle formulieren ingevuld en/of afgestreept en onderteekend terug te zenden. Dit geldt ook voor de formulieren, waarop metalen voorkomen, welke door U niet worden gevoerd.
3. Het tweede exemplaar der formulieren is voor Uw archief bestemd. Wij stellen U derhalve in de gelegenheid gemakkelijk een afschrift van de door U in te dienen formulieren te maken. Wij verzoeken U echter dringend deze voor U bestemde copieformulieren niet aan ons terug te zenden.
4. In de enquêteformulieren zijn, in vergelijking met de enquêteformulieren per 31-10-1939, eenige wijzigingen aangebracht. In verband hiermede vestigen wij er Uw aandacht op, dat de redactie van lijst A (IJzer en Staal) sterk is gewijzigd.
   Op lijst C (Tin) is o.a. een afzonderlijke positie voor tinsoldeer opgenomen.
   Op lijst G (Diversen) is o.a. onder volgno. 605, post der handelsstatistiek ex 423, lettermetaal weggevallen. Dit behoeft niet meer te worden opgegeven.
   Bovendien is deze enquête uitgebreid met formulier H. (Sneldraaistaal, enz.)
   De verdere wijzigingen spreken voor zichzelf en behoeven geen nadere toelichting.
5. Op de enquêtestaten moeten slechts worden ingevuld metalen in den vorm van:
   Blokken en andere grondstofvorm,
   Staven en profielen (Hoek-, T, I, U, e.d.),
   Bladen, platen, band,
   Draad en kabels,
   Buizen,
   Poeder,
   e.d. (zie de achterzijde der staten).
   Derhalve geen draadnagels, gaas, gietstukken, bouten e.d.
   Evenmin rails of bielsprofiel.
   Wirebars en cathoden invullen onder rood blokkoper.
6. Mocht U metalen in voorraad hebben, welke niet in één der formulieren A t/m H zijn onder te brengen, dan verzoeken wij U deze op formulier G „Diversen", positie 618, te vermelden. U gelieve ons echter in een afzonderlijk schrijven een specificatie van deze metalen te verstrekken.
7. Op elken staat, ook die staten, welke door U blanco afgeschrapt worden geretourneerd, duidelijk naam, adres, stamnummer of no. voorloopige vergunning, in te vullen.
8. Ter voorkoming van onnoodige correspondentie verzoeken wij U dringend aan de invulling der enquêteformulieren alle zorg te besteden.
   Uw aandacht wordt gevestigd op Art. 18, lid 1 en 2, der Distributiewet 1939, luidende als volgt:
   Art. 1: Hij, die een bij of krachtens deze wet vastgesteld voorschrift of opgelegde verplichting opzettelijk niet nakomt, dan wel door handelen of nalaten opzettelijk bewerkt of opzettelijk medebewerkt, dat een zoodanig voorschrift of een zoodanige verplichting niet wordt nagekomen, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van ten hoogste tien duizend gulden.
   Art. 2: Hij, aan wiens schuld te wijten is, dat een bij of krachtens deze wet vastgesteld voorschrift of opgelegde verplichting niet wordt nagekomen, wordt gestraft met gevangenis-straf of hechtenis van ten hoogste een jaar of geldboete van ten hoogste vijf duizend gulden. Dit document is een officiële instructiebrief van het Rijksbureau voor Metalen, een instantie die ressorteerde onder het Ministerie van Economische Zaken. De brief is gericht aan bedrijven die handelen in of werken met metalen.

De kern van de brief is de inventarisatie van metaalvoorraden per eind 1939. Enkele opvallende administratieve en juridische details zijn:
* Strikt toezicht: Er wordt gehamerd op nauwkeurigheid en het tijdig inzenden van de formulieren (uiterlijk 22 januari 1940).
* Specifieke categorieën: Men vraagt specifiek naar grondstoffen en halffabricaten (blokken, staven, platen, poeder) en expliciet niet naar eindproducten zoals spijkers (draadnagels) of bouten.
* Juridische dreiging: Onderaan worden de strafbepalingen van de Distributiewet 1939 geciteerd. Het niet voldoen aan de enquête kan leiden tot zware gevangenisstraffen (tot 4 jaar) of hoge geldboetes (tot 10.000 gulden, een fortuin in die tijd). Dit onderstreept de ernst van de situatie. Het document dateert van vlak na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Europa (september 1939) en de Nederlandse mobilisatie. Hoewel Nederland op dit moment nog neutraal was, bereidde de overheid zich intensief voor op schaarste en economische oorlogsvoering.

Het Rijksbureau voor Metalen was een van de vele rijksbureaus die werden opgericht om de distributie en voorraden van vitale grondstoffen te beheersen. Metalen zoals ijzer, staal, tin en sneldraaistaal (cruciaal voor de wapenindustrie en machinebouw) werden beschouwd als strategische goederen. Door precies te weten waar welke voorraden lagen, kon de overheid ingrijpen zodra de invoer door de oorlogsomstandigheden zou stokken. De verwijzing naar de Distributiewet 1939 markeert de overgang van een vrije markteconomie naar een geleide oorlogseconomie.