Ambtelijke brief (getypt met handgeschreven toevoegingen en handtekening). 6 maart 1940. De Directeur voor Maatschappelijken Steun (namens deze ondertekend). Model No. 408
GEMEENTELIJK BUREAU VOOR MAATSCHAPPELIJKEN STEUN
H/St.

№ 30/18/3 M. 1940 2/3 (stempel)

AMSTERDAM, 6 Maart 1940
Reguliersdwarsstraat 65—71

Bijlagen:
Gelieve bij beantwoording aan te halen:
Lett. I.M.
No. 4939/180138

Aan den heer Directeur van het Marktwezen,
Jan van Galenstraat 14,
Amsterdam/West.

In antwoord op Uw brief no. 30/18/2/M van 17 Februari 1940 deel ik U mede, dat S. Speijer, wonende Waterlooplein 25 II, alhier, gehuwd is en twee kinderen heeft van 20 en 15 jaar. Hij is marktkoopman van beroep. In de vorstperiode heeft hij zijn standplaats niet kunnen innemen, zoodat zijn verdiensten stil stonden. Het gezin was daardoor aangewezen op de inkomsten der kinderen, die respectievelyk f.17.50 en f.2.50 per week verdienen. Op grond van deze verdiensten, die juist even boven de grens liggen, waarop ^bij nog ondersteuning kan worden toegekend, kon geen steun dezerzijds worden verleend.

De financieele omstandigheden zijn gelijk te stellen met die van personen, die wel ondersteuning genieten. —

De Directeur voor Maatschappelijken Steun,
(w.g.) [Handtekening/Paraaf] * Casus: De brief behandelt het dossier van S. Speijer, een marktkoopman op het Waterlooplein. Door aanhoudende vorst kon hij niet werken, waardoor zijn inkomen wegviel.
* Kern van de afwijzing: Hoewel het gezin geen eigen inkomen van de vader had, verdienden de twee kinderen samen 20 gulden per week (f. 17,50 en f. 2,50). Dit bedrag lag net boven de toenmalige inkomensgrens voor gemeentelijke steun.
* Opmerkelijke observatie: De ambtenaar merkt expliciet op dat de financiële situatie van het gezin Speijer feitelijk even nijpend is als die van gezinnen die wél steun ontvangen ("gelijk te stellen met"). Dit wijst op een rigide toepassing van de regels, ondanks de erkende armoede.
* Taalgebruik: Typisch vooroorlogs ambtelijk Nederlands (bijv. "alhier", "zoodat", "dezerzijds"). Er is een handgeschreven correctie ingevoegd: het woordje "bij" is boven de regel toegevoegd. * Tijdsgeest: Maart 1940, slechts twee maanden voor de Duitse inval in Nederland. De economische situatie was voor kleine zelfstandigen en marktkooplieden precair. De winter van 1939-1940 was bovendien extreem streng, wat de "vorstperiode" verklaart die de koopman brodeloos maakte.
* Sociaal-geografisch: Het Waterlooplein was het hart van de Joodse buurt in Amsterdam en een centrale plek voor de handel. Gezien de naam (S. Speijer) en de locatie is het zeer aannemelijk dat het hier een Joodse Amsterdammer betreft.
* Bureaucreatie: Het document illustreert de werking van het "Armbestuur" (Maatschappelijken Steun). In deze periode was steun geen recht, maar een gunst die onder strikte voorwaarden werd verleend. De inkomsten van kinderen werden volledig meegeteld bij het gezinsinkomen, wat vaak leidde tot het mislopen van steun voor de ouders. Directeur van (De heer) I.M. Marktwezen