Vrijdag 12 januari 1940 [Pagina 4]

CENTRAAL ORGAAN, Vrijdag 12 Januari 1940.

Crisis-Organisatiebesluit 1933, met betrekking tot de in het vorig lid genoemde groepen.
3. In afwijking van het bepaalde in artikel 13, lid 2a, van het Crisis-Organisatiebesluit 1933, kunnen eveneens door de ingevolge artikel 12 van evengenoemd besluit voor tuinbouwaangelegenheden aangewezen beroepsinstantie en door de Centrale georganiseerden, die niet aan de in het vorig lid bedoelde vereischten voldoen, tot de in het eerste lid genoemde groepen worden toegelaten, met dien verstande echter, dat geen bijzondere voorwaarden, welke een beperking ten aanzien van de voor die georganiseerden uit de toelating tot de betrokken groep voortvloeiende bevoegdheden inhouden, zullen kunnen worden gesteld.
4. Door Ons kunnen regelen worden gesteld tot nadere bepaling van de bevoegdheden van toegelatenen tot de in het eerste lid van dit artikel vermelde groepen.

Art. 2. Teeltvergunning.
1. Het telen van warmzeerijgewassen, vroege aardappelen, fruit onder glas en frambozen is verboden.
2. Het verbod, gesteld in het voorgaand lid, geldt niet, indien:
a. met inachtneming van het bepaalde in de artikelen 4 en 10, het telen geschiedt door een aangeslotene A, in het bezit van een daartoe strekkende vergunning, of
b. ten aanzien van den teler aannemelijk is, dat het telen geschiedt voor eigen en/of gezinsverbruik, of
[...]
f. met inachtneming van het bepaalde in de artikelen 4 en 10 het telen geschiedt door een aangeslotene A of aangeslotene K in het bezit van een daartoe strekkende bijzondere vergunning.

Art. 3.
1. Behoudens het bepaalde in het tweede lid van dit artikel wordt aan een aangeslotene A vergunning, als bedoeld in artikel 2, lid 1, onder a, verleend tot het betelen van een oppervlakte grond met:
a. onderscheidenlijk frambozen, fruit onder glas, warmzeerijgewassen in kassen en serres, in warenhuizen en onder platglas, spruitkool, witlofwortel, peen en bloemkool, berekend naar een door Onzen Minister vast te stellen percentage van de oppervlakte, waarvoor de aangeslotene aan het einde van het vorig teeltjaar vergunning had voor de genoemde teelten elk afzonderlijk;
[...]

Art. 6. Overdracht of ontneming van teeltvergunningen.
1. Door Onzen Minister kunnen regelen worden gesteld overeenkomstig welke ten verzoeke van den houder eener vergunning, als bedoeld in artikel 2, lid 2 onder a, deze vergunning geheel of gedeeltelijk kan worden overgeschreven ten name van één of meer andere personen.
[...]

[Pagina 5]

Vrijdag 12 Januari 1940. CENTRAAL ORGAAN.

Art. 8. Aardappelen, andere dan vroege.
1. Het oogsten van aardappelen, andere dan vroege of daarmede gelijkgestelde aardappelen, is verboden.
2. Het verbod, in het vorig lid gesteld, geldt niet, indien:
a. het oogsten geschiedt in eenig teeltjaar na 31 Juli, of
b. het oogsten geschiedt door een aangeslotene C, in het bezit van een daartoe strekkende vergunning, mits niet vóór een door Onzen Minister vast te stellen datum, of
c. aannemelijk is, dat het oogsten geschiedt door den teler voor eigen en/of gezinsverbruik, of
[...]

Art. 9. Landbouwerwten.
1. Het oogsten van landbouwerwten is verboden.
2. Het verbod, gesteld in het vorig lid, geldt niet, indien:
a. het oogsten geschiedt door een aangeslotene D, in het bezit van een daartoe strekkende vergunning, of
b. aannemelijk is, dat het oogsten geschiedt door den teler voor eigen en/of gezinsverbruik...

Art. 11. Afzetregeling.
1. Het verhandelen en afleveren van warmzeerijgewassen, fruit, aardappelen, asperges, koolrapen, zaaiuien en landbouwerwten, anders dan bewerkt of verwerkt, is verboden.
2. Het verbod, gesteld in het vorig lid, geldt niet:
a. ten aanzien van den aangeslotene A en den aangeslotene K, voor zoover betreft door hen met vergunning geteelde warmzeerijgewassen, fruit onder glas en frambozen, mits het verhandelen en afleveren geschiedt overeenkomstig de door Onzen Minister vast te stellen afzetregeling;
[...]

--- Dit document bevat een gedetailleerde uitwerking van de crisiswetgeving voor de Nederlandse land- en tuinbouw aan het begin van 1940. De kern van de tekst draait om het beheersen van de productie door middel van een strikt vergunningstelsel.

• Vergunningstelsel: Er is een algemeen verbod op het telen en oogsten van diverse gewassen (zoals vroege aardappelen, fruit onder glas en erwten), tenzij men over een specifieke vergunning beschikt of kan aantonen dat het voor eigen consumptie is.
• Categorisering van telers: De tekst maakt gebruik van een classificatiesysteem voor producenten en handelaren (aangeduid met letters: aangeslotene A, B, C, D, E, F, G, K). Dit wijst op een strakke hiërarchische organisatie van de sector.
• Overheidsregie: De "Minister" (waarschijnlijk van Landbouw en Visscherij) heeft vergaande bevoegdheden om percentages van teeltoppervlaktes vast te stellen en data voor de oogst te bepalen.
• Afzetcontrole: Naast de teelt wordt ook de handel (het "verhandelen en afleveren") strikt gereguleerd om prijsvorming en distributie onder controle te houden.

--- De datum van dit document, 12 januari 1940, is cruciaal. Nederland bevindt zich op dat moment in de periode van de Mobilisatie tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar vóór de Duitse inval in mei 1940.

De overheid hanteerde het Crisis-Organisatiebesluit van 1933 (oorspronkelijk ingevoerd om de gevolgen van de Grote Depressie te bestrijden) om de nationale voedselvoorziening veilig te stellen en de economie voor te bereiden op mogelijke schaarste door oorlogsvoering. Deze regels waren bedoeld om overproductie van bepaalde gewassen te voorkomen en tegelijkertijd te garanderen dat er voldoende essentieel voedsel (zoals aardappelen en peulvruchten) werd geproduceerd. De "Centrale" instanties die in de tekst worden genoemd, waren de uitvoeringsorganen van dit beleid, die later tijdens de bezetting door de Duitsers zouden worden overgenomen en verder aangescherpt voor de distributie-economie.