Brief (Afschrift) April 1939. Commissie van voorbereiding inzake de stichting van een gecentraliseerd tuinbouwcomplex binnen de gemeente Amsterdam. No.37/83/2 M.1939 26/4.
No.351 L.M.1939 22/4. AFSCHRIFT.-

COMMISSIE VAN VOORBEREIDING
INZAKE DE STICHTING VAN EEN
GECENTRALISEERD TUINBOUW-
COMPLEX BINNEN DE GEMEENTE
AMSTERDAM.
Adres: Centrale Markt H 91. Aan Burgemeester en Wethouders
Telefoon: 83670. der Gemeente Amsterdam
te
A M S T E R D A M.

Edelachtbare Heeren,

Zooals bekend wordt sinds onheugelyke tyden in de omgeving van Amsterdam een tuinbouwbedryf uitgeoefend, dat zich voor den afzet van zyn producten hoofdzakelyk op de Amsterdamsche markt richtte, maar by tyd en wyle belangryke hoeveelheden van bepaalde artikelen, waarop het zich gespecialiseerd had, exporteerde.
De voortdurende uitbreiding van de bebouwde kom van de stad was oorzaak, dat de bedryven zich in den loop der tyden steeds moesten verplaatsen. Ook in de naaste tekomst zullen weer vele bedryven nieuwe gelegenheid tot vestiging moeten zoeken.
De concurrentie in het tuinbouwbedryf maakt noodig, dat de Amsterdamsche tuinders niet achterblyven in het toepassen van verbeterde teeltmethoden, zooals deze onder meer door ontwikkeling van de wetenschap en de techniek worden aan de hand gedaan.
Dit maakt, dat in een bedryf van bepaalde grootte, in den vorm van glas, installaties, enz. meer kapitaal moet gestoken worden dan vroeger.
Het is in het belang van de betrokken tuinders, zoowel als in het algemeen belang, dat zy hun bedryven kunnen vestigen op voor den teelt geschikte gronden in de omgeving van Amsterdam, welke blyvend voor tuinbouwgrond zyn bestemd.
Door het uitbreidingsplan van Amsterdam, waarin bepaalde gromden blyvend bestemming krygen als tuinbouwgrond, wordt de mogelykheid geopend om aan het voor de ontwikkeling van het tuinbouwbedryf zoo ongunstige "reizen en trekken" van de eene plaats naar de andere, een eind te maken.
Intusschen zyn de gronden zooals ze daar liggen, vooralsnog niet geschikt om als tuinbouwbedryf te worden geëxploiteerd. Ze zullen onder meer moeten worden verkaveld, terwyl wegen en kanalen zullen moeten worden aangelegd. Bovendien bevinden de gronden zich nog voor een groot gedeelte in de handen van derden.
Deze overwegingen hebben in tuinderskringen den wensch naar voren doen komen om door onderlinge samenwerking, te trachten binnen afzienbaren tyd tot exploitatie, althans van een deel der bedoelde gronden, als tuinbouwbedryf te komen.
Voorloopig gaan de gedachten van degenen, die in dezen initiatief hebben genomen in de richting van de oprichting van een coöperatie, welke moet trachten zich met de medewerking der Gemeente, het bezit van de bedoelde gronden te verzekeren, teneinde deze op langen termyn aan tuinders te kunnen verhuren op zoodanige voorwaarden, dat deze, zoolang zy hun verplichtingen nakomen, zeker zyn de beschikking over de hun toegewezen gronden te behouden.
De medewerking, welke ten dezen door de Gemeente zou moeten worden verleend zou zich in hoofdzaak beperken tot datgene, wat op haar weg als overheidsorgaan ligt, terwyl de verhouding tusschen de Gemeente en de coöperatoe overigens slechts van zakelyken aard zou moeten zyn, dat wil ~~zeguke~~ zeggen, dat het niet in de bedoeling ligt, offers van de gemeentekas te vragen. *   **Probleemstelling:** Door de stadsuitbreiding van Amsterdam worden tuinders telkens verdreven ("reizen en trekken"). Dit belemmert investeringen in moderne technieken (glas, installaties) omdat er geen zekerheid is over de verblijfsduur op de grond.

• Voorgestelde Oplossing: De vorming van een gecentraliseerd tuinbouwcomplex op gronden die in het uitbreidingsplan definitief als zodanig zijn aangewezen.
• Organisatievorm: De oprichting van een coöperatie die de gronden beheert en op lange termijn verhuurt aan tuinders, waardoor zij de nodige rechtszekerheid krijgen voor investeringen.
• Rol van de Gemeente: De commissie vraagt om bestuurlijke en planologische medewerking (verkaveling, infrastructuur), maar benadrukt dat het een zakelijke overeenkomst moet zijn die de stadskas geen geld kost.
• Opvallend taalgebruik: Gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' (tyden, bedryf, zyn), wat destijds nog voorkwam in officiële en zakelijke correspondentie. Er staat een opvallende typefout in de tekst: "gromden" in plaats van "gronden" in de zesde alinea. Dit document stamt uit april 1939, een cruciale periode voor de ruimtelijke ordening van Amsterdam. De stad werkte in die tijd aan de uitvoering van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) van 1934 (ontworpen door Cornelis van Eesteren).

Het document illustreert de spanning tussen de oprukkende woningbouw en de noodzaak om de voedselvoorziening (tuinbouw) nabij de stad te behouden. De tuinders zochten naar modernisering en schaalvergroting, maar werden gehinderd door de onzekere status van hun pachtgronden. De hier genoemde "Centrale Markt" (geopend in 1934 aan de Jan van Galenstraat) fungeerde als het economische hart voor deze groep. Kort na dit schrijven zou de Tweede Wereldoorlog uitbreken, wat dergelijke grootschalige civiele projecten en coöperatieve plannen tijdelijk onder druk zou zetten of juist in een ander daglicht zou plaatsen wat betreft de voedselvoorziening.