Ambtsverslag / Rapport van de Inspectie van het Marktwezen. 19 juli 1940. Ventvergunning
Serie 16 - No 6.
S de Leeuw.
- haringenzuur -
vtst.

Rapport
No 72/76/M. 1940

Amsterdam 19 Juli 1940.

Aan den Heer Inspecteur
voor het Marktwezen.
alhier.

Hedenmiddag om ± 4.15 uur n.m. bevond ik mij op controle op het Afrikanerplein en ontmoette daar de welbekende venter S. de Leeuw, welke ik op correcte wijze zijn ventvergunning ter inzage vroeg. Inplaats van hieraan te voldoen, voegde hij mij iets onverstaanbaars toe, nam de beenen met zijn fiets en ongeveer een 50 of 60 Mtr. verder noodigde mijnheer mij op hautaine wijze uit om thans tot hem te komen. Ik heb zijn vergunning gecontroleerd en hem meteen gevraagd wat dat te betekenen had en of hij soms doof was, tevens dat ik niet door hem als kwajongen gebruikt wenscht te worden.

Mijnheer de Leeuw gooide direct naar mij toe, "Och armenzwaaier je weet toch van mij en ik niet van jou. Jij bent een Jodenhater, een groote kwajongen met je Capones".

Dit alles onder groote belangstelling van het publiek. Ik weet niet wat de aanleiding hiervan kan wezen, daar ik de heer nog nimmer wat in de weg gelegd heb. Ik heb hem medegedeeld dat ik hem rapporteeren zal, daar ik van een degelijke manier van handelen van hem niet gediend ben.

De Leeuw antwoordde nog dat hij wel eens met van der Laan over mij zou spreken.

De Controleur
[handtekening]

(Marginale aantekeningen rechtsboven: "Oproepen 22-7-'40", "alhier", "O 24/7/40") * Toon en taalgebruik: Het verslag is geschreven in de formele, ambtelijke stijl van de vroege 20e eeuw (gebruik van "den heer", "hetwelk", "nimmer"). De controleur probeert zichzelf als "correct" en "beheerst" te positioneren tegenover de "hautaine" en beledigende venter.
* Incident: De kern van het conflict is een eenvoudige vergunningscontrole die escaleert. De venter, S. de Leeuw, reageert provocerend door weg te rijden en de controleur op afstand naar zich toe te roepen.
* Beledigingen:
* "Armenzwaaier": Een minachtende term voor iemand die armoedig is of zich aanstelt.
* "Jodenhater": Een zeer beladen beschuldiging, zeker gezien de datum (juli 1940).
* "Capones": Hoogstwaarschijnlijk een fonetische spelling van "kapsones" (verwaandheid/grootheidswaanzin).
* Dreigement: De Leeuw beroept zich op een connectie met een zekere "van der Laan" om de controleur te intimideren. Dit document dateert van 19 juli 1940, slechts twee maanden na de Duitse inval in Nederland. De spanningen in de stad waren groot. Het incident vindt plaats op het Afrikanerplein, het hart van de Transvaalbuurt in Amsterdam-Oost, een wijk met op dat moment een zeer grote Joodse populatie.

De beschuldiging "Jodenhater" is in deze context veelzeggend: het duidt erop dat de Joodse bevolking de controleurs van de gemeente (het Marktwezen) al in een vroeg stadium van de bezetting wantrouwde of als handlangers van de nieuwe orde zag. S. de Leeuw (gezien de naam en de locatie zeer waarschijnlijk Joods) voelt zich blijkbaar onrechtvaardig behandeld of geprovoceerd door de autoritaire houding van de ambtenaar. Uit de marginale aantekeningen blijkt dat de zaak direct is opgepakt ("Oproepen 22-7-'40"), wat aangeeft dat dergelijke "brutaliteit" tegen ambtenaren in die tijd serieus werd bestraft.