Proces-verbaal van de Politie te Amsterdam (Marktwezen). 30 augustus 1940. PRO JUSTITIA.
Marktwezen No. 77/33/1 M.
POLITIE TE AMSTERDAM.
2e sectie 2e afdeeling.
No. PROCES-VERBAAL.

Overtreding van artikel 310 Op Vrijdag, 30 Augustus 1900 veertig, des
Wetboek van Strafrecht (dief- voormiddags te ongeveer 9 uur, werd mij
stal), contra: Hendrik Fleijsman, ambtenaar bij het Markt-
Machiel Wertheim, geboren te wezen, tevens onbezoldigd veldwachter der
Amsterdam, 2 Januari 1908, van Gemeente Amsterdam, door Cornelis Keizer,
beroep koopman, wonende Valken- oud 51 jaar, van beroep groente- en fruit-
burgerstraat 202 II te Amsterdam- grossier, wonende Roelantstraat 7 I te
Centrum. Amsterdam-West, aangifte gedaan en ver-
klaarde hij mij het navolgende: "Op Donder-
dag 29 Augustus 1940, des voormiddags te ongeveer 10 uur, was ik in mijn pak-
huis, Hal 28 op de terreinen van de Centrale Markt, gelegen aan de Jan van
Galenstraat alhier. Ik merkte toen, dat van een partij emballage, welke achter
mijn pakhuis stond, negen kisten, gemerkt "Geldermalsen", waren verdwenen.
Bedoelde kisten waren even vóór voornoemd tijdstip bij mij ingeleverd. Onmid-
dellijk stelde mijn zoon Gerard op last van mij op de Centrale Markt een
onderzoek in en zag hij op pier C den hem bekenden Wertheim, wonende Valken-
burgerstraat 202 II alhier, die de kisten aldaar op een driewielig transport-
rijwiel vervoerde. (ik, verbalisant, voeg hieraan toe, dat onder pier C wordt
begrepen een terrein, dat zich aan de Oostelijke zijde van de Centrale Markt
bevindt). Zooals ik van mijn zoon, Gerard Keizer, hoorde, bekende Wertheim
de kisten van achter mijn pakhuis te hebben weggenomen en heeft Wertheim
vervolgens de kisten eigener beweging bij mij teruggebracht. Ik stel U hierbij
bedoelde kisten ter hand. (Ik, verbalisant, neem de kisten in ontvangst en
in beslag). Op de betreffende veiling moet ik f 0,80 statiegeld per kist be-
talen, zoodat ik door dezen diefstal voor f 7,20 benadeeld zou zijn geworden.
Ik heb aan niemand toestemming of opdracht gegeven om de besproken kisten,
welke mijn eigendom waren weg te nemen of daarover op andere wijze te beschik-
ken. Meer kan ik U in deze niet verklaren." Na duidelijke voorlezing volhardt
hij bij zijn aangifte en teekent deze met mij.

In verband met vorenstaande aangifte hoorde ik, verbalisant, op Vrij-
dag 30 Augustus 1940, des voormiddags te ongeveer 9.30 uur, Gerard Keizer,
oud 30 jaar, van beroep groenten- en fruithandelaar, wonende Admiraal de
Ruyterweg 236 huis te Amsterdam-West. Deze verklaarde mij het navolgende:
"Gisteren, Donderdag 29 Augustus 1940, des voormiddags te ongeveer 10 uur,
hoorde ik van mijn vader, Cornelis Keizer, dat er even vóór voornoemd tijd-
stip negen leege kisten, gemerkt "Geldermalsen" van achter ons pakhuis waren
gestolen. Ik ben onmiddellijk per rijwiel de Centrale Markt op gegaan en ik
zag op pier C den mij bekenden kooper Wertheim negen kisten, gemerkt "Gelder-
malsen" op een driewielig transportrijwiel vervoeren. Desgevraagd bekende
Wertheim mij, bedoelde kisten van achter ons pakhuis te hebben weggenhaald.
Wertheim heeft de kisten eigener beweging bij ons teruggebracht. De kisten,
welke U mij vertoont (Ik, verbalisant, vertoon getuige Keizer de door mij in
beslag genomen kisten) zijn dezelfde als waaromtrent ik U verklaar. Ik kan
Wertheim bij wederzien herkennen. Meer kan ik U in deze niet verklaren". Na
duidelijke voorlezing volhardt hij bij zijn verklaring. Bovenstaande verklaring
is in concept opgenomen en derhalve niet onderteekend.

In verband met het vorenstaande heb ik, verbalisant, op Vrijdag 30
Augustus 1940, des voormiddags te ongeveer 10 uur, op de Centrale Markt
staandegehouden, den verdachte van het vorenomschreven misdrijf. Hij gaf mij
desgevraagd op te zijn genaamd:
MACHTEL WERTHEIM,
geboren te Amsterdam, 2 Januari 1908,
van beroep koopman
en te wonen Valkenburgerstraat 202 II te Amsterdam-Centrum
en verklaarde hij mij, nadat ik hem met het hem ten laste gelegde feit in
kennis had gesteld, als volgt: "Ik ben nog nimmer ter zake eenig strafbaar
feit waarvan de Rechtbank in eerste aanleg kennis neemt, veroordeeld. Op
Donderdag 29 Augustus 1940, des voormiddags te ongeveer 10 uur, heb ik van * De Casus: De verdachte, Machiel Wertheim, wordt beschuldigd van het ontvreemden van negen veilingkisten (emballage) achter het pakhuis van de firma Keizer op de Centrale Markt. De kisten hebben een statiegeldwaarde van f 0,80 per stuk, totaal f 7,20.
* Bewijsvoering: De zoon van de eigenaar, Gerard Keizer, betrapte Wertheim kort na de diefstal op "pier C" terwijl deze de kisten vervoerde op een transportfiets. Hoewel Wertheim de kisten "eigener beweging" terugbracht, werd er toch aangifte gedaan.
* Procedure: Het document volgt de standaard juridische opbouw: de formele aangifte door het slachtoffer, de getuigenverklaring en het verhoor van de verdachte. Opvallend is dat de verklaring van de getuige niet ondertekend is omdat deze "in concept" is opgenomen.
* Locatie-specifiek: Er wordt verwezen naar specifieke plekken op de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam), zoals Hal 28 en pier C aan de Jan van Galenstraat. * Tijdsbeeld: Dit proces-verbaal is opgesteld op 30 augustus 1940, ruim drie maanden na de Nederlandse capitulatie. Hoewel de bezetting door nazi-Duitsland in volle gang was, functioneerde de reguliere Nederlandse politie en rechtspraak nog grotendeels volgens de bestaande wetgeving (Wetboek van Strafrecht).
* Economie en Emballage: In de handel waren houten veilingkisten kostbaar en essentieel voor de logistiek. Diefstal van emballage voor het statiegeld was een veelvoorkomend vergrijp in het marktwezen.
* Sociaal-geografisch: De verdachte woonde in de Valkenburgerstraat, een straat in de toenmalige Joodse buurt van Amsterdam. Gezien de naam Wertheim en de woonlocatie is het zeer aannemelijk dat de verdachte van Joodse afkomst was. In de loop van 1940 en 1941 zouden de maatregelen tegen Joodse ondernemers en burgers in Amsterdam drastisch verscherpt worden, waardoor dergelijke politiedossiers vaak een tragische opmaat vormen naar deportatie.