Proces-verbaal (Model C.M. 38) [Handgeschreven aantekeningen in de bovenmarge: 77/42/1 M.40]

PRO-JUSTITIA
Artikel 461 Wetboek van Strafrecht.
MARKTWEZEN TE AMSTERDAM

No. Politie

Proces-verbaal

Ik, ondergetekende, Petrus Cornelis Postema
Ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter, verklaar het navolgende :
Op Dinsdag, 24 September 1940, des voor middags te ongeveer 9 uur [doorgehaald] minuten bevond ik mij, in uniform gekleed [doorgehaald: in burger gekleed] op het terrein van de Centrale Markt, aan de Jan van Galenstraat te Amsterdam (W) en constateerde, dat een persoon aldaar liep, terwijl ik het vermoeden had, dat hij uit geenerlei hoofde daartoe bevoegd was.

Bedoeld terrein is door kanalen en hekwerken geheel van de openbare wegen afgesloten en op verschillende plaatsen bij toegangen in die hekwerken en aan den waterkant zijn borden aangebracht met het duidelijk leesbare opschrift : „Verboden Toegang”, „art. 461 Wetb. van Strafrecht”.

Ik hield bedoelde persoon staande en verklaarde hij desgevraagd niet uit eenigerlei hoofde bevoegd te zijn, om op den grond van de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat te Amsterdam te loopen. Hij was niet in het bezit van een legitimatiekaart. Ik verzocht hem mij te verklaren, op welke wijze hij het marktterrein was betreden, aangezien ik reden had te vermoeden, dat hij over de omrastering ten Westen van het toegangshek was geklommen, hetgeen hij mij bevestigde. Legitimatiekaarten worden door den Directeur van het Marktwezen verstrekt.

Desgevraagd gaf hij op genaamd te zijn :
MARCUS GOBETS,
geboren te Amsterdam,, den 3en September 1922
wonende Iepenweg 21 III te Amsterdam-Oost
van beroep los werkman

Ik zegde hem dit Proces-verbaal aan.
Hiervan op mijn ambts-belofte [doorgehaald: eed] opgemaakt dit Proces-verbaal te Amsterdam, 29 October 1940.

De Ambtenaar voornoemd,
[Handtekening: P.C. Postema]

GEZIEN :
De Commissaris van Politie
in de 2e Sectie :

Model C.M. 38-250-3-'39-138 [rechtsonder:] Z. O. Z. Dit proces-verbaal betreft een eenvoudige overtreding van artikel 461 van het Wetboek van Strafrecht (huisvredebreuk op open erf). De 18-jarige Marcus Gobets is over het hek van de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat geklommen. Hij wordt staande gehouden door Petrus Cornelis Postema, die in een dubbelrol fungeert: hij is zowel ambtenaar van het Marktwezen als onbezoldigd veldwachter (wat hem opsporingsbevoegdheid geeft).

Opvallend is de vertraging van ruim een maand tussen de dag van het incident (24 september) en het definitief opmaken van het proces-verbaal (29 oktober). De getypte tekst onder het kopje legitimatiekaarten suggereert dat de controle op toegang tot het marktterrein strikt was; men had een officiële kaart van de Directeur nodig. De verdachte bekent direct dat hij over de omrastering is geklommen. Het document dateert van de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland (september/oktober 1940). Hoewel het een standaard strafrechtelijke procedure lijkt voor een veelvoorkomende overtreding (het illegaal betreden van de markt, mogelijk om handel te drijven of voedsel te bemachtigen), krijgt het document extra gewicht door de identiteit van de betrokkene.

Marcus Gobets (1922) was een Joodse Amsterdammer. In de loop van 1940 werden de beperkingen voor Joodse burgers in Nederland steeds strenger. De Centrale Markt was een vitale plek voor de voedselvoorziening van de stad. Uit archiefonderzoek (zoals de Joodse Raad-kaarten of slachtofferlijsten) blijkt vaak dat relatief kleine overtredingen zoals deze in de oorlogsjaren voor Joodse burgers verstrekkende gevolgen konden hebben, omdat zij later in de oorlogstijd sneller in het vizier van de bezetter kwamen via het politiesysteem. Marcus Gobets is, volgens externe bronnen (Oorlogsgravenstichting), in 1943 omgekomen in Sobibor. Dit proces-verbaal is daarmee een kil administratief overblijfsel uit het dagelijks leven van een jonge man die enkele jaren later slachtoffer zou worden van de Holocaust. P.C. Postema Marktwezen Politie