Ambtsbrief (doorslag/archiefkopie). 18 december 1941. De Directeur (vermoedelijk van de Gemeentelijke Markthandel of een aanverwante Amsterdamse gemeentedienst). Het Bevolkingsregister, Plantage Kerklaan 36-38, Amsterdam-Centrum. [Rechtsboven handgeschreven:] Warrands 18/12
[Rechtsboven getypt:] HG.

het Bevolkingsregister,
Plantage Kerklaan 36-38,
Amsterdam-Centrum.
Wijk 10.

46A/51/6 M. [daaronder:] 48 [tab:] 18 December 1941.

In verband met de ariseeringsplannen voor de Vischmarkt
alhier, heb ik de eer U in bijlage dezes te doen toekomen 48 aanvra-
gen voor inlichtingen uit het Bevolkingsregister ten name van koo-
pers op die markt, met beleefd verzoek te doen nagaan wie van hen
als Jood in den zin der Verordening No.4/1940 van den Rijkscommis-
saris moeten worden aangemerkt.

De Directeur,

[Linkermarge, verticaal handgeschreven:] 37/2/2 * Administratieve collaboratie: Dit document is een direct bewijs van hoe reguliere gemeentelijke diensten in Amsterdam actief meewerkten aan de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen van de bezetter. De toon is zakelijk en ambtelijk-beleefd ("heb ik de eer U"), wat contrasteert met de ingrijpende gevolgen van het verzoek.
* Doel van het schrijven: De directeur van de betreffende dienst wil 48 marktkooplieden van de Vischmarkt laten screenen op hun afkomst. Dit is nodig voor de "ariseeringsplannen": het ontnemen van economische posities aan Joodse burgers om deze over te dragen aan niet-Joden ('Ariërs').
* Juridische grondslag: Er wordt expliciet verwezen naar Verordening No. 4/1940. Dit was een van de eerste verordeningen van Rijkscommissaris Seyss-Inquart (oktober 1940) die de aanmelding van Joodse ondernemingen verplicht stelde. Het diende als basis voor de latere onteigening van Joods bezit.
* Logistiek: De verwijzing naar de "Plantage Kerklaan 36-38" is historisch wrang. Dit was de locatie van het Amsterdamse Bevolkingsregister, dat vanwege de uiterst nauwkeurige administratie een cruciaal instrument werd voor de nazi's bij het opsporen van Joodse burgers. Dit document stamt uit december 1941, een periode waarin de uitsluiting van Joden uit het openbare en economische leven in Nederland in volle gang was. De 'arisering' was een systematisch proces om de Joodse gemeenschap financieel te ruïneren en te isoleren.

Het feit dat dit verzoek betrekking heeft op de Vischmarkt (gelegen aan het IJ nabij de Prins Hendrikkade), laat zien dat de maatregelen tot in alle haarvaten van de stadseconomie doordrongen. De genoemde locatie van het Bevolkingsregister (bij Artis) zou later, in maart 1943, het doelwit worden van een beroemde bomaanslag door een verzetsgroep onder leiding van Gerrit van der Veen en Willem Arondeus, juist om dit soort identificaties en de daaropvolgende deportaties onmogelijk te maken. Dit document illustreert exact het soort administratieve processen dat het verzet met die aanslag probeerde te stoppen.