Ambtsbrief / Circulaire met een ministeriële beschikking. 9 augustus 1918. Ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel, Afdeeling Crisiszaken (Bureau Landbouw). Heeren Burgemeesters. [Handgeschreven linksboven:] 1000
[Handgeschreven middenboven:] № 4421 M. 1918. 7/8 7 bi

MINISTERIE VAN LANDBOUW, NIJVERHEID EN HANDEL.

Nº. 17601.

AFDEELING CRISISZAKEN.
(BUREAU LANDBOUW).

'S-GRAVENHAGE, 9 Augustus 1918.

Betreffende maximumprijzen voor voederbieten, koolrapen, enz.

U gelieve hieronder een afdruk aan te treffen mijner beschikking, houdende vaststelling van maximumprijzen voor voederbieten, koolrapen enz., zoomede verbod van vervoer en aflevering dezer wortelgewassen.
Ik wensch er Uwe aandacht op te vestigen, dat in tegenstelling met hetgeen in mijne beschikking van 10 November 1917, Nederlandsche Staatscourant nº. 264 te dezer zake was bepaald, thans in 't algemeen ook het vervoer binnen de grenzen eener gemeente verboden is.

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NIJVERHEID EN HANDEL,

Gezien zijne beschikking van 4 Februari 1918 nº. 2332 Afdeeling Crisiszaken, Bureau Landbouw ;
Gezien de Distributiewet 1916 ;
Onder intrekking zijner voormelde beschikking en onder wijziging van zijne beschikking d.d. 10 Juli, nº. 39500, Afdeeling Crisiszaken, Bureau Volksvoeding ;

HEEFT GOEDGEVONDEN :

I. Vast te stellen overeenkomstig art. 8 3de lid van genoemde wet de volgende prijzen tegen welke voederbieten, mangelwortelen, koolrapen, knollen en paardenpeen ten hoogste mogen worden te koop aangeboden of verkocht :

a. Geleverd door den verbouwer franco op wagon of/en het schip aan het naastbijgelegen spoor- of tramstation of haven :
b. Geleverd aan den verbruiker netto ingeladen gewicht, franco schip of wagon of wagen op afleveringsplaats bij verbouwer :

Deze maximumprijzen worden met ingang van 15 November 1918 verhoogd met f 1.— per 1000 K.G. per maand bewaarloon voor elke partij, waaromtrent een koopovereenkomst is afgesloten vóór 1 September 1918. Voor partijen, waaromtrent op of na 1 September 1918 eerst een koopovereenkomst wordt afgesloten, is geen bewaarloon verschuldigd.

II. te bepalen, dat overeenkomstig artikel 8, 1ste lid van meermelde wet de aflevering, en overeenkomstig artikel 1 sub b der wet van 3 Augustus 1914 (Staatsblad nº. 344) gelijk deze laatstelijk werd gewijzigd bij de wet van 3 Juni 1918, (Staatsblad nº. 326) het vervoer van de sub I genoemde goederen verboden zijn met uitzondering van :
a. indien het vervoer geschiedt rechtstreeks van de plaats van verbouwing naar de bewaarplaats van den producent ;
b. indien het betreft partijen, bestemd voor veevoeder, gedekt door een vervoerbewijs, afgegeven door een der Provinciale Kantoren voor Veevoeder ;
c, indien het betreft partijen koolrapen, knollen en peen, bestemd voor de distributie als menschelijk voedsel, gedekt door een vervoerbewijs, afgegeven door of vanwege het Rijkskantoor voor Groenten en Fruit.

Aan
Heeren Burgemeesters. Dit document is een officiële bekendmaking van de Nederlandse overheid aan de gemeentebesturen. De kern van de brief is de publicatie van een nieuwe ministeriële beschikking die de handel in en het transport van belangrijke landbouwproducten (veevoer en basisvoedsel) aan strikte banden legt.

De belangrijkste maatregelen zijn:
1. Prijsbeheersing: Er worden vaste maximumprijzen per 1000 kg vastgesteld voor verschillende soorten wortelgewassen, afhankelijk van de leveringscondities.
2. Bewaarloon: Er is een regeling getroffen voor een vergoeding voor opslag (bewaarloon) die na 15 november ingaat, om te voorkomen dat voorraden te vroeg of juist te laat op de markt komen.
3. Vervoersverbod: Er wordt een algemeen verbod ingesteld op het vervoer van deze gewassen, zelfs binnen gemeentegrenzen. Transport is alleen nog toegestaan met specifieke bewijzen van de Provinciale Kantoren voor Veevoeder of het Rijkskantoor voor Groenten en Fruit. Het document dateert van augustus 1918, de slotfase van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal was, had de oorlog een enorme impact op de economie en de voedselvoorziening door internationale blokkades en schaarste.

Om hongersnood en woekerprijzen tegen te gaan, greep de overheid diep in de markt in via de Distributiewet van 1916. De oprichting van de Afdeeling Crisiszaken binnen het Ministerie van Landbouw getuigt van deze noodtoestand. De overheid probeerde de volledige keten, van boer tot consument, te controleren om een eerlijke verdeling van de schaarse middelen (zowel voor menselijke consumptie als voor veevoer) te garanderen. Het verbod op vervoer binnen gemeenten, dat in deze brief expliciet wordt benadrukt, was bedoeld om de zwarte handel en het ongecontroleerd hamsteren van voorraden tegen te gaan.