Ambtelijke correspondentie en een onderzoeksrapport. Linker document: 1917; Rechter document: 20 augustus 1918. [Linker document]

DIRECTIE VAN HET MARKTWEZEN.

M.

Nº. [leeg] M. [leeg] AMSTERDAM, 1917
KEIZERSGRACHT 756.

BIJLAGEN Verzoeke bij beantwoording datum en nummer
te willen aanhalen.

[Groot rood kruis door de tekst]

In antwoord op Uw schrijven deel ik U mede, dat
wanneer de aanvoer van aardappelen toelaat, dat meerdere
rantsoenbons voor aardappelen kunnen worden aangewezen
U vanzelf een grootere hoeveelheid aardappelen ter distri-
butie zult ontvangen. Naar ik verwacht zal zeer spoedig
weder een volledig rantsoen per hoofd kunnen worden be-
schikbaar gesteld, zoodat daarmede Uw bezwaren vanzelve
zullen vervallen.

De Directeur van het Marktwezen,

[Rechter document]

4426 m.
Nº 4426 M. 1918. 21/8 [handgeschreven toevoeging]

20 Augustus 8 [waarschijnlijk bedoeld: 1918]

1905 [dossiernummer of eerdere referentie]

Den 16den Augustus is by E. Boekel, Kanaalstraat 164, een zen-
ding aardappelen bezorgd groot 500 KG. in 11 zakken verpakt. Be-
doelde zending was gedekt door het vervoerbewys No. 562 afgegeven
door de R.K. Veilingvereeniging "St. Joseph" te Medemblik. De be-
stemming der aardappelen is blykens het vervoerbewys: Amsterdam-
merpolder. Evenwel werden zy vervoerd naar de woning van genoem-
den Boekel, die verklaarde ze gekocht te hebben door bemiddeling
van K. van Doorn te Medemblik en het plan te hebben de bedoelde
aardappelen gedurende den winter te zynen huize te bewaren, om ze
het volgend voorjaar naar den Amsterdammerpolder te kunnen ver-
voeren en ze aldaar te poten, indien hy er n.l. in slagen mocht
aldaar land in huur te krygen voor den verbouw van aardappelen.

Het komt my voor, dat hier in stryd met de bestemming der
vervoerbewyzen voor de bewuste party aardappelen een dergelyk be-
wys is afgegeven, waarom ik op een onderzoek Uwerzyds aandring,
waarvan ik gaarne zoo mogelyk spoedig het resultaat van U tege-
moet zie.

Met het oog op de onwaarschynlykheid in de mededeelingen
van

[Gestempeld:] GEMEENTE-RECHERCHE
AMSTERDAM

't Rykskantoor voor Groenten en Fruit
Pieter Bothstraat 17
's Gravenhage. Deze documenten bieden een inkijkje in de strikte overheidscontrole op de voedselvoorziening in Nederland aan het einde van de Eerste Wereldoorlog.
* Distributiesysteem: De linkerbrief getuigt van de onvrede onder de bevolking (of winkeliers) over de krappe rantsoenen. De overheid probeert hier sussend op te treden met de hoop op betere aanvoer.
* Controle en Opsporing: Het rechter document toont de actieve opsporing van onregelmatigheden. Een partij van 500 kg aardappelen (een zeer grote hoeveelheid in tijden van schaarste) is naar een privéadres gestuurd in plaats van naar de landbouwbestemming die op het officiële vervoerbewijs stond. De uitleg van de verdachte (bewaren voor toekomstige teelt op nog niet gehuurd land) wordt door de ambtenaar als ongeloofwaardig bestempeld, waarna de recherche wordt ingeschakeld.
* Terminologie: Woorden als rantsoenbons, vervoerbewys en Rijkskantoor voor Groenten en Fruit zijn typerend voor de bureaucratische apparaten die werden opgezet om de schaarste te beheren. Hoewel Nederland neutraal bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), werd het land zwaar getroffen door de internationale handelsblokkades. Aardappelen waren het volksvoedsel bij uitstek. Tekorten leidden in 1917 zelfs tot het beroemde 'Aardappeloproer' in Amsterdam. Om de eerlijke verdeling te waarborgen en zwarte handel tegen te gaan, mocht voedsel alleen met speciale papieren (vervoerbewijzen) worden getransporteerd. De hier getoonde documenten maken deel uit van de administratieve neerslag van deze crisisbeheersing.