Dubbele pagina uit een gedrukt boekwerk of tijdschrift. [Pagina 14]

met hun zoo rijke verscheidenheid aan details, hun geveltypen, gevelsteenen, stoepen, pothuizen, snijramen, uithangteekens, muurankers, beeldhouwwerken, enz., waaruit we zoo vaak belangwekkende bijzonderheden der vroegere bewoners kunnen afleiden. Maar daar zijn ook de plattegronden der stad, de wapens der oude Amsterdamsche geslachten, de loop der geslachten zelf, de straat-, pakhuis-, brug- en andere namen. Niet te veronachtzamen zijn de tradities, de volksgebruiken, de taal, humor en liederen, waaronder de kostelijke oude spotliederen.

Welk een schat van gegevens bezit de stad niet in haar musea, archieven, bibliotheken en verzamelingen. Welk een rijkdom aan plant en dier biedt Amsterdam in zijn tuinen, parken, Bosch, natuurmonumenten en in zijn dierentuin Artis, in het Aquarium, den Hortus, enz. Gedacht wordt ook aan een nadere kennismaking met de keur van Hemony-carillons, die van vijf Amsterdamsche torens haar kostelijke klokmuziek laat hooren. Terecht zingt Brouwers in zijn pleitrede voor de waardeering der zeventiende eeuwsche klokgieters, de gebroeders Hemony :

,,Voor Amsterdam, de bron van Vondels Poëzie,
Voor Amsterdam, de school van Swelinck's harmonie,
Voor Amsterdam, de zon, en 't beeld van Rembrandts glansen,
Voor Amsterdam, geëerd als Neêrlands Koningin
Vlecht de eerbied van mijn hart met liefdevollen zin
De Kroon der Hemony's op onze torentransen".

Waar waardeering en liefde voor bestaat, zal grooter kans zijn op behoud. Breidt daarom Uw eigen kennis omtrent natuur, cultuur en bevolking van Amsterdam uit en wijst daarna anderen op het schoons en wetenswaardigs, waarop Amsterdam bogen kan. Door de verdieping van de kennis van het eigen heem, komt men tot de heemkunde en is de verwachting gewettigd, dat men ook daadwerkelijk meeijvert voor heemschut.

14

[Pagina 15]

[Afbeelding: Gezicht op de kerk en de stompe toren van Ransdorp, gezien over het water van een vaart of gracht.]

Toren van Ransdorp.                                                                    Foto-archief

15 De tekst fungeert als een pleidooi voor de waardering en het behoud van het Amsterdams erfgoed. De auteur somt een breed scala aan elementen op die de stad uniek maken: van tastbare architectonische details (gevelstenen, pothuizen) tot immaterieel erfgoed (tradities, humor, muziek). Er is een sterke nadruk op de verwevenheid van cultuur en natuur (Artis, de Hortus). Door het aanhalen van een gedicht over de gebroeders Hemony wordt de emotionele en historische waarde van de stad onderstreept. De tekst eindigt met een didactische ondertoon: door kennis van het "eigen heem" (heemkunde) zal de burger zich actiever inzetten voor de bescherming ervan (heemschut). Dit document stamt waarschijnlijk uit de eerste helft of het midden van de 20e eeuw, gezien het gebruik van de spelling-Marchant (bijv. "eeuwsche", "gevelsteenen") en de terminologie. De focus op "heemschut" linkt de tekst direct aan de Bond Heemschut (opgericht in 1911), die zich inzette tegen de aantasting van historisch stads- en dorpsschoon. De genoemde namen zoals Vondel, Sweelinck en Rembrandt vormen de canon van de Nederlandse Gouden Eeuw, die in deze periode vaak als moreel en esthetisch ijkpunt werd gebruikt. De toren van Ransdorp op de foto, gelegen in Landelijk Noord, symboliseert de historische continuïteit en de landelijke omgeving van Amsterdam.