Getypt afschrift van een circulaire/brief. Onbekend (vermoedelijk een Commissaris der Provincie of een hogere NSB-functionaris). AFSCHRIFT.

Aan
Heeren ambtenaren der provincie.
Heeren Burgemeesters, secretarissen
en ontvangers der gemeenten in .........

De hoofdleiding van den Nederlandschen Volksdienst (N.V.D.) heeft mij reeds eenige tijd geleden om medewerking voor zijn arbeid gevraagd. Daaronder verstond men ook een verzoek aan U om toe te treden als lid.
In de statuten van deze stichting, welke zijn gepubliceerd in de Nederlandsche Staatscourant van 28 Juli jl. No.144 wordt het doel in art.2 als volgt omschreven: "de verzorging van alle Nederlanders uit een oogpunt van de zorg voor het volk en de welvaart, zoomede overeenkomstige doelwitten". Volgens art. 5 kunnen de Nederlanders als lid ter bevordering van dit doel optreden.
Het ligt aan U te beoordeelen wat U, in verband met Uw inkomen en verplichte uitgaven, zult kunnen bijdragen. Zeker zult U overwegen of een bijdrage voor den volksdienst niet onder Uw moreele verplichte uitgaven dient te worden gebracht. Wanneer Uw omstandigheden dat noodzakelijk maken, kan de bijdrage van f 1,- verminderd worden tot ten laagste f 0,50 per maand.
Het behoeft geen betoog, dat de medewerking van ambtenaren, ook finantieel als voorbeeld voor de bevolking werkt en slechts waardeering bij de overheid zoowel als bij de bevolking kan wekken. Het terrein der werkzaamheden van den N.V.D. is vrijwel onbeperkt. Het hoofddoel is de versterking onzer volkskracht, het vormen van een hechte Nederlandsche volksgemeenschap op sociaal terrein, het bevorderen van de instandhouding van een gezond volk, het wegnemen van die stoffelijke belemmeringen, welke de geestelijke ontplooiing van de volle persoonlijkheid van allen ~~en~~ die tot ons volk behooren in den weg staan.
De organisatie, welke reeds ten deele tot stand is gekomen, zal het land indeelen in gemeenten en buurtschappen, wijken en blokken, zoodanig dat op een honderdtal inwoners één vertrouwensman het werk zal leiden en schragen.
De N.V.D. bedoelt niet armenzorg te zijn en heeft als zoodanig een ander en ruimer arbeidsveld dan burgerlijke armbesturen, Maatschappelijk hulpbetoon e.d. dergelijke instellingen.
Als voorbeeld van sociale zorg door den N.V.D. moge ik U noemen uitzending van moeders, die een druk gezin hebben, gedurende eenige weken naar vacantieoorden, in een eenvoudige omgeving; uitzending van moeders en kinderen tezamen, of van deze laatsten alleen, het verleenen van hulp in de huishouding als de moeder wegens ziekte of anderszins niet in staat is voldoende zorg aan haar gezin te besteden. Ook zullen er adviesbureaux worden gesticht, waar voor de gezinnen de gewenschte voorlichting kan worden verkregen over alle onderwerpen in verband met de huishouding en opvoeding van kinderen en hun gezondheid. In het bijzonder zullen ook dergelijke bureaux worden gesticht voor a.s. kraamvrouwen en jonge moeders iets wat in de practijk zeer noodzakelijk is gebleken.
Vanzelf zal het niet bij raad gelaten worden, maar indien noodig, metterdaad gesteund worden door verschaffen van kleederen, vergoeding van onkosten ~~uit~~ enz. Ook de behartiging van de gezondheid in het algemeen wordt ter hand genomen, waarvoor als voorbeeld genoemd mag worden de tandheelkundige verzorging der schoolkinderen. Niet alleen technisch, doch ook sociaal opvoedend zal worden gewerkt. Er is voorts gedacht aan de oprichting van bepaalde bewaarscholen (zoogenaamde oogstscholen) ten plattelande, waar de ouders, als hun arbeid elders wordt vereischt, tijdelijk hun kinderen kunnen laten verzorgen en waar dan ook voor hun voeding zal worden gezorgd. Het voedingsprobleem zelf, voor zoover dit op sociaal terrein ligt, heeft de aandacht. Er zal verband moeten worden gezocht met de stichting voor huishoudelijke voorlichting ten plattelande, zoowel als in de steden. * Toon en taalgebruik: De brief hanteert een dwingende, morele toon. Termen als "moreele verplichte uitgaven" en het wijzen op de voorbeeldfunctie van ambtenaren suggereren dat 'vrijwillige' deelname niet geheel vrijblijvend was.
* Kernbegrippen: Er wordt veelvuldig gebruikgemaakt van nationaalsocialistisch jargon, zoals "volksgemeenschap", "volkskracht" en de nadruk op het collectief ("het volk") boven het individu.
* Programma: De tekst somt concrete sociale taken op: vakanties voor moeders, kraamzorg, schooltandarts en zogenaamde "oogstscholen" (tijdelijke kinderopvang tijdens drukke periodes op het land).
* Organisatiestructuur: De indeling in wijken en blokken met "vertrouwensmannen" (één op honderd inwoners) duidt op een fijnmazig controlesysteem, vergelijkbaar met de Duitse Blockwart-structuur. De Nederlandsche Volksdienst (N.V.D.) werd in juli 1941 door de Duitse bezetter opgericht naar voorbeeld van de Duitse Nationalsozialistische Volkswohlfahrt (NSV). Het doel was om alle bestaande (vaak religieuze of particuliere) liefdadigheidsinstellingen en maatschappelijk werk te centraliseren en te nazificeren. Door ambtenaren onder druk te zetten om lid te worden en bij te dragen, probeerde de organisatie zowel financiële middelen als politieke legitimiteit te verwerven. Ondanks de uitgebreide sociale programma's die in dit document worden beschreven, bleef de N.V.D. bij de meerderheid van de Nederlandse bevolking impopulair vanwege de nauwe banden met de NSB en de bezetter.