Officiële brief/circulaire van de Gemeente Amsterdam. De Burgemeester van Amsterdam (E.J. Voûte). Heeren Hoofden van Diensten, Bedrijven en administratiën (C.S. Stadhuis). [Briefhoofd]
GEMEENTE AMSTERDAM
Afd. A.Z.
No. 44/5 (1942)
1 bijlage

Amsterdam, 17 April 1942.

MEN WORDT VERZOCHT BIJ HET ANTWOORD NAUWKEURIG HET NUMMER VAN DIT SCHRIJVEN EN DE AFDEELING TE VERMELDEN.

[Hoofdtekst]
De Directeur van het Stedelijk Bureau Amsterdam van de Stichting Winterhulp Nederland heeft mijn medewerking verzocht voor ledenwerving van den Nederlandschen Volksdienst.

Ter voldoening hieraan meen ik goed te doen, U toe te zenden, hetgeen de waarnemende Commissaris van Zeeland aan de ambtenaren dier provincie heeft geschreven. Hiermede ben ik het geheel eens.

Ik verzoek U, aan den Directeur van het Stedelijk Bureau voornoemd mede te deelen, welke leden van het tot Uw dienst (bedrijf, administratie) behoorende personeel zich als lid van den Volksdienst wenschen op te geven.

De Burgemeester van Amsterdam,
[Handtekening: Voûte]

[Adressering]
A a n
Heeren Hoofden van Diensten,
Bedrijven en administratiën.

C.S. Stadhuis
A'dam 4-'42

[Handgeschreven aantekeningen en stempels]
* Linkerzijde: Gedistr. ten. C.N. / ten. Kolhuis / ten. Doorn. / ten. VM. (25/4-42)
* Rechterzijde: Kennisgenomen! [Paraaf]
* Blauwe stift: 342
* Stempel onder: № 1/29/ M.. 1942 20/4
* Drukkerijmerk linksonder: Model G.A. 5 Stadsdrukkerij Amsterdam * 22989-11-41-5000 Dit document is een directieve van de burgemeester van Amsterdam aan de hoofden van alle gemeentelijke diensten. De kern van de brief is de actieve werving van personeel voor de Nederlandsche Volksdienst (NVD).

De toon is formeel en sturend. Burgemeester Voûte benadrukt dat hij het "geheel eens" is met de oproep van de waarnemend Commissaris van Zeeland (die blijkbaar als voorbeeld dient). De hoofden van de diensten worden expliciet opgedragen om te inventariseren welke ambtenaren zich als lid willen opgeven. Dit wijst op een top-down druk om het ambtenarenapparaat te betrekken bij nationaalsocialistische organisaties.

De handgeschreven aantekeningen ("Gedistr." en "Kennisgenomen") en de diverse stempels tonen de bureaucratische verwerking van het document binnen het stadhuis aan. De datering (april 1942) plaatst dit in een fase van de bezetting waarin de gelijkschakeling van de samenleving en het overheidsapparaat in volle gang was. Ten tijde van dit schrijven (1942) stond Amsterdam onder bestuur van de pro-Duitse burgemeester Edward Voûte. Hij was door de Duitse bezetter aangesteld na het ontslag van burgemeester De Vlugt.

De genoemde organisaties zijn typerend voor de bezettingsperiode:
1. Winterhulp Nederland (WHN): De enige toegestane charitatieve instelling tijdens de bezetting, opgericht naar Duits model (Winterhilfswerk).
2. Nederlandsche Volksdienst (NVD): Opgericht in 1941 om alle maatschappelijke zorg over te nemen op basis van de nationaalsocialistische ideologie ("Volksgemeinschaft"). De NVD moest de bestaande, vaak religieuze of politieke welzijnsorganisaties vervangen.

Lidmaatschap van de NVD werd door de bezetter en collaborateurs gezien als een bewijs van een "juiste politieke instelling". Voor ambtenaren was dit een gevoelige zaak; hoewel het formeel vaak vrijwillig leek, werd er vanuit de leiding (zoals in deze brief) zware morele en professionele druk uitgeoefend om lid te worden. Dit document is daarmee een tastbaar bewijs van de pogingen tot nazificatie van het Amsterdamse ambtenarenapparaat.