Getypte circulaire/brief. Aan
Heeren ambtenaren der provincie
. . . . . . . .

Heeren Burgemeesters, secretarissen
en ontvangers der gemeenten
in . . . . . . . .

De hoofdleiding van den Nederlandschen Volksdienst (N.V.D.) heeft mij reeds eenigen tijd geleden om medewerking voor zijn arbeid gevraagd. Daaronder verstond men ook een verzoek aan U om toe te treden als lid.
In de statuten van deze stichting, welke zijn gepubliceerd in de Nederlandsche Staatscourant van 28 Juli j.l. no.144 wordt het doel in art.2 als volgt omschreven: "de verzorging van alle Nederlanders uit een oogpunt van de zorg voor het volk en de welvaart, zoomede overeenkomstige doelwitten". Volgens art.5 kunnen de Nederlanders als lid ter bevordering van dit doel optreden.
Het ligt aan U te beoordeelen wat U, in verband met Uw inkomen en verplichte uitgaven, zult kunnen bijdragen. Zeker zult U overwegen of een bijdrage voor den volksdienst niet onder Uw moreele verplichte uitgaven dient te worden gebracht. Wanneer Uw omstandigheden dat noodzakelijk maken, kan de bijdrage van f.1.- verminderd worden tot ten laagste f.0.50 per maand.
Het behoeft geen betoog, dat de medewerking van ambtenaren, ook finantieel als voorbeeld voor de bevolking werkt en slechts waardeering bij de overheid zoowel als bij de bevolking kan wekken. Het terrein der werkzaamheden van den N.V.D. is vrijwel onbeperkt. Het hoofddoel is de versterking onzer volkskracht, het vormen van een hechte Nederlandsche volksgemeenschap op sociaal terrein, het bevorderen van de instandhouding van een gezond volk, het wegnemen van die stoffelijke belemmeringen, welke de geestelijke ontplooiing van de volle persoonlijkheid van allen die tot ons volk behooren in den weg staan.
De organisatie, welke reeds ten deele tot stand is gekomen, zal het land indeelen in gemeenten en buurtschappen, wijken en blokken, zoodanig dat op een honderdtal inwoners één vertrouwensman het werk zal leiden en schragen.
De N.V.D. bedoelt niet armenzorg te zijn en heeft als zoodanig een ander en rui-
z.o.z. * Toon en taalgebruik: De brief hanteert een formeel-ambtelijke toon die dwingend doch beleefd is. Er wordt een beroep gedaan op de "morele plicht" van ambtenaren om financieel bij te dragen. Termen als "volkskracht" en "volksgemeenschap" zijn typisch voor het nationaalsocialistische idioom van die tijd.
* Doelstelling: Het hoofddoel van de brief is het werven van leden en financiële middelen onder de ambtelijke top. Ambtenaren werden geacht een voorbeeldfunctie te vervullen in het steunen van de "Nieuwe Orde".
* Organisatiestructuur: De tekst geeft inzicht in de fijnmazige structuur die de N.V.D. voor ogen had: een indeling tot op het niveau van "wijken en blokken" met "vertrouwensmannen". Dit was een direct kopie van de Duitse Nationalsozialistische Volkswohlfahrt (NSV) en diende naast hulpverlening ook voor sociale controle.
* Financiën: Er wordt een concrete richtlijn gegeven voor de contributie (1 gulden, of 50 cent bij een smalle beurs), wat in die tijd voor velen een aanzienlijk bedrag was voor een "vrijwillige" bijdrage. De Nederlandsche Volksdienst (N.V.D.) werd in juli 1941 door de Duitse bezetter opgericht. Het was een nationaalsocialistische organisatie die bedoeld was om alle bestaande particuliere en kerkelijke liefdadigheidsinstellingen (zoals de Vincentiusvereniging of het Leger des Heils) te vervangen of te coördineren.

De N.V.D. was gebaseerd op de ideologie van de Volksgemeinschaft: hulp was niet langer een zaak van barmhartigheid voor het individu, maar moest dienen ter versterking van de gehele "volksstam". Hoewel de N.V.D. zich presenteerde als een welzijnsorganisatie, werd zij door het merendeel van de Nederlandse bevolking gewantrouwd en gezien als een instrument voor nazificatie. Ambtenaren stonden onder grote druk om lid te worden; weigering kon nadelige gevolgen hebben voor hun carrière of positie onder het bewind van de Rijkscommissaris Seyss-Inquart.