17 November 1942 RIJKSBUREAU VOOR HOUT
DEPARTEMENT VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART
DRIEKONINGENSTRAAT 4 - POSTBUS 25 - AMSTERDAM
Telefoon 38403 - 39502 - 47156 - 47989 - 48131
Girorekening 362400
Telegram-adres „Rijkshout"

Sectie Contrôle / Damrak 20 Telefoon 47633 en 48716
Afd. Inl. Hout /
Sectie Prijsvorming : Heerengracht 136 Tel. 48537-48633-48816

Circulaire No. 327.

[Stempel: Nº 1/84/1 M. 1942 21/11]

Secr./vD
Toestel No. 901
Datum 17 November 1942.

Betr.: Het melden van Duitsche opdrachten en het betalen van rechten hiervoor ingevolge verordening No. 144 van den Rijkscommissaris d.d. 28 Juli 1941

Op verzoek van de „Zentralauftragsstelle für die besetzten niederländischen Gebiete” te Den Haag vestig ik Uw aandacht op den inhoud van bovengenoemde verordening, welke luidt:
Art. 1: Industrie en handelsondernemingen, welke in het bezette Nederlandsche gebied zijn gevestigd of aldaar een kantoor hebben, zijn ter zake van opdrachten, welke haar door opdrachtgevers in het Duitsche Rijk of door Duitsche overheidsinstanties in het Duitsche Rijk of in het bezette Nederlandsche gebied zijn gegeven, aan de Duitsche Kamer van Koophandel voor Nederland (Centraal Bureau voor opdrachten voor het bezette Nederlandsche gebied) rechten verschuldigd tot een bedrag van één ten duizend van het beloop van de opdracht.
Ingeval van twijfel beslist de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied (Commissaris-Generaal van Financiën en Economische Zaken) of de door dezen aangewezen instantie
Art. 2: Deze verordening treedt in werking op den dag harer afkondiging. Zij is van toepassing op alle opdrachten, welke na 30 Juni 1941 zijn gegeven.

Van de verplichting tot melding en betaling van rechten zijn vrijgesteld:
a. Opdrachten van de Duitsche Weermacht en/of haar aannemers uit partijen hout, welke U in opdracht van mijn Bureau voor leveringen aan de Duitsche Weermacht en/of haar aannemers heeft moeten reserveeren.
b. Opdrachten aan de firma’s van de „Wehrmachtsholzlager”, welke ingevolge deze opdrachten het via mijn Bureau uit het buitenland ontvangen hout voor de Wehrmachtsholzlager” aan de Duitsche Weermacht en/of haar afnemers hebben moeten leveren of zullen moeten leveren.
c. Opdrachten, welke U namens mijn Bureau op verzoek van de Abt. Forst- und Holzwirtschaft beim Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebiete, Den Haag, ontvangen heeft, of zult ontvangen (de z.g. vorderingen), waarbij U verplicht werd (wordt) bepaalde hoeveelheden hout aan derden te leveren.

Naar mij de Zentralauftragsstelle mededeelt, zal zij U begin December a.s. een formulier doen toekomen, waarop alle opdrachten vanaf 1 Juli 1941, welke onder de verplichte melding vallen, moeten worden aangegeven, terwijl daarbij tevens een verklaring van U verlangd zal worden, dat U alle verplichte meldingen heeft opgegeven; ook daarvoor zal U een formulier worden toegezonden.
De verplichte melding betreft niet alleen de z.g. „Verlagerungsaufträge”, doch ook opdrachten tot verkoop, loonopdrachten, dienstverrichtingen, huuropdrachten enz.

RIJKSBUREAU VOOR HOUT
De Directeur:
A. KOUWENAAR.

[Linkermarge:] Bezoekuren : Maandag, Woensdag en Vrijdag van 2—4 uur
[Rechtermarge:] Toezeggingen dezerzijds zijn alleen bindend indien zij schriftelijk bevestigd zijn door den Directeur van het Rijksbureau voor Hout
[Onderaan:] Gelieve bij { antwoord te refereeren aan afdeeling, datum, nummer en/of dossier van dit schrijven en bij alle correspondentie Uw inschrijvingsnummer te vermelden.
telefonische gesprekken bovenvermeld toestelnummer op te geven.
No. 1366 16.100 11-’42 K 400

--- Deze circulaire is een dwingende instructie aan bedrijven in de houtsector tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van het document is de handhaving van Verordening No. 144 uit 1941.

• Heffing op opdrachten: Bedrijven die opdrachten uitvoeren voor Duitse instanties (zowel in Duitsland als in bezet Nederland) worden verplicht om een vergoeding ('rechten') af te dragen aan de Duitsche Kamer van Koophandel voor Nederland. Deze heffing bedraagt 0,1% (één ten duizend) van de opdrachtwaarde.
• Controle en Administratie: De Zentralauftragsstelle (ZAST) fungeert als de controlerende instantie. Bedrijven moeten met terugwerkende kracht (vanaf juli 1941) alle relevante opdrachten rapporteren via officiële formulieren.
• Vrijstellingen: Er zijn specifieke uitzonderingen voor houtleveringen die direct via het Rijksbureau voor Hout aan de Weermacht zijn toegewezen of vallen onder officiële 'vorderingen' van de afdeling bosbouw van het commissariaat van Seyss-Inquart.
• Reikwijdte: De meldingsplicht is breed en omvat niet alleen directe orders, maar ook diensten, huur en loonwerk.

Het document illustreert hoe de Nederlandse bureaucratie (het Rijksbureau) werd ingezet om de economische exploitatie door de bezetter te stroomlijnen en administratief te verwerken.

--- Tijdens de Tweede Wereldoorlog stelde de bezetter 'Rijksbureaus' in om de schaarste aan grondstoffen te beheersen en de productie te sturen ten behoeve van de Duitse oorlogseconomie. Het Rijksbureau voor Hout was één van deze crisisorganisaties.

De Zentralauftragsstelle (ZAST) was een cruciale Duitse instantie in Den Haag die toezicht hield op alle orders die vanuit Duitsland bij Nederlandse bedrijven werden geplaatst. Het doel van de ZAST was drieledig:
1. Zorgen dat de Nederlandse productiecapaciteit optimaal werd benut voor de Duitse Kriegswirtschaft.
2. Voorkomen dat de Nederlandse markt 'oververhit' raakte door ongecontroleerde Duitse inkopen.
3. Het innen van gelden (zoals beschreven in deze circulaire) om de eigen organisatie en de Duitse Kamer van Koophandel te financieren.

De genoemde Verordening 144 is een voorbeeld van de juridische inkadering van de plundering van de Nederlandse economie. Door Nederlandse bedrijven te verplichten hun Duitse orders te melden en te belasten, kreeg de bezetter een perfect overzicht van welke sectoren en bedrijven het meest bijdroegen aan de Duitse oorlogsinspanningen. De directeur van het Rijksbureau, A. Kouwenaar, fungeerde hierbij als de schakel tussen de bezettingsautoriteiten en het Nederlandse bedrijfsleven. A. Kouwenaar Kamer van Koophandel Rijksbureau