Officieel rapport (getypt met handgeschreven kanttekeningen). 14 maart 1942 (met latere aantekeningen tot 31 maart 1942). [Linksboven handgeschreven:]
LH 12/2 M. 1942 27/3

[Midden boven getypt en onderstreept:]
RAPPORT

Van de zijde der winkeliersvereeniging werd mij medegedeeld, dat Hannie Jansen, expediteur, kaart No 7736 op Maandag 9 Maart aardappelen moest bezorgen bij de koopers: J. van der Schaaf, gevestigd Alb: Cuypstraat 62-- H. Meiners, gevestigd Alb: Cuypstraat 71--en bij J.C. Cligge, gevestigd Frans Halsstraat 65 alhier, voor welke koopers Jansen een extra toewijzing van aardappelen had ontvangen respectievelijk 5½ mud, 2 mud en 4½ mud. Deze hoeveelheden waren door de A.C. aan bedoelde koopers verstrekt zonder bon als vergoeding voor te slechte aardappelen welk zij reeds eerder hadden ontvangen. Gebleken was, dat Jansen wel het kwantum aardappelen bij de koopers had bezorgd waarvoor zij hem de bon hadden verstrekt, respectievelijk 17 mud 8 mud en 15 mud, doch niet het extra toebedeelde. Naar aanleidng hiervan heb ik, rapporteur, de bedoelde koopers gehoord en verklaarden zij mij, dat Jansen de extra rantsoenen twee dagen later heeft bezorgd. Jansen hierover door mij gehoord verklaarde dat het bezorgen der aardappelen door hem op de volgende wijze gebeurd.
Van verschillende koopers ontvangt hij de bonnen tezamen voor een hoeveelheid van bijvoorbeeld 100 mud. Een der koopers moet hiervan 40 mud en drie andere elk 20 mud hebben. Jansen kan op zijn wagen maar 50 mud laden. Dan bezorgt hij bij de eertse kooper 20 mud en bij de andere elk 10 mud, of bij de eerste 30 mud en bij een der andere 20 mud. Bij de volgende rit krijgen dan de anderen hun gedeelte. Gevolg hiervan is, dat Jansen soms nog bonnen heeft van koopers die hun aardappelen al hebben ontvangen of ook dat de bonnen van koopers niet meer heeft hoewel de betrokken koopers hun aardappelen nog moeten hebben. Volgens Jansen heeft hij daardoor ook de extra teewijzing van de hiervoor genoemde koopers benut om andere klanten te bedienen, waardoor de betrokken kooper eerst later hun extra rantsoen kregen. Hoewel de betrokken koopers mij verklaarden, nimmer eenige last te hebben gehad met Jansen wat betreft het bezorgen van aardappelen, is een dergelijke handelswijze zeker niet in het belang van een goede orde. Bij onderzoek is mij evenwel gebleken, dat Jansen in deze niet alleen staat, doch meerdere expediteurs op een dergelijke wijze te werk gaan. Wenschelijk is tevens, dat men van de zijde der A.C. aan de koopers bonnen geeft voor extra rantsoenen opdat de koopers dan zelf weten hoeveel extra zij ontvangen.

[Onderaan links:]
Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Onderaan rechts:]
Amsterdam 14 Maart 1942
Controleur,
[Handtekening: S. Velthuis]

[Verschillende handgeschreven parafen en namen:]
Vermaat, Bergen, Jas

[Handgeschreven nota in rood:]
Ik ben van plan met lering dezen bespreken afvoer of winkeliers van toewijzingen van extra rantsoenen. 20-3-42 [Paraaf]

[Handgeschreven nota in blauw onderaan:]
Is besproken.
Wij werken ook nog uit welke maatregelen preventieve worden genomen opdat M.W. ook enige controle op hun koopers houden.
[Paraaf] 31/3-42 Dit rapport beschrijft een logistiek en administratief probleem in de aardappelvoorziening in Amsterdam tijdens de bezetting. De kern van de zaak is dat expediteur Hannie Jansen extra toewijzingen (bedoeld als compensatie voor eerdere leveringen van slechte kwaliteit) niet direct afleverde. Hij gebruikte deze voorraden om gaten in zijn rittenschema op te vullen, omdat zijn vrachtwagen niet genoeg capaciteit had om alles in één keer te vervoeren.

Hoewel de betrokken winkeliers niet klaagden, stelt de controleur vast dat dit systeem van 'schuiven' met voorraden en bonnen ongewenst is voor een "goede orde". Het rapport legt een structureel probleem bloot: expediteurs handelen naar eigen inzicht met rantsoenen om logistieke beperkingen te omzeilen. De controleur adviseert de Aardappelcentrale (A.C.) om ook voor extra toewijzingen bonnen te gebruiken, zodat de ontvanger precies weet waar hij recht op heeft en fraude of vertraging wordt bemoeilijkt. Het document dateert uit maart 1942, de periode van de Duitse bezetting van Nederland. Voedseldistributie was in deze jaren strikt gereguleerd via een bonnensysteem om schaarste te beheersen. De "Aardappelcentrale" (A.C.) was het orgaan dat toezag op de distributie van aardappelen, een essentieel volksvoedsel.

Het "Marktwezen" in Amsterdam speelde een cruciale rol in de lokale handhaving van deze distributieregels. De handgeschreven notities onderaan tonen aan dat de bureaucratie probeerde grip te krijgen op de situatie door "preventieve maatregelen" te bespreken. Dit type documentatie is kenmerkend voor de overgang van een vrije markt naar een strak geleide distributie-economie, waarbij elke mud aardappelen administratief verantwoord moest worden om zwarte handel en willekeur tegen te gaan. Hannie Jansen (expediteur) J. van der Schaaf H. Meiners J.C. Cligge (kopers/winkeliers). Marktwezen