Getypte ambtelijke nota. 27 mei 1942. De Directeur van de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam. De Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam. $N^{\underline{o}} 2^{A}/19/1$ M. 1942

Nota inzake het betrekken van aardappelen zonder bon van de V.B.N.A. door personeel van Marktwezen.

Een dezer dagen is mij na onderzoek, dat naar aanleiding van een ontvangen mededeeling werd ingesteld, gebleken, dat de Vebena wekelijks een hoeveelheid aardappelen (circa 25 hl.) zonder bon beschikbaar stelde aan de onderstaande groepen van personen:

a. de aardappelgrossiers met hun personeel;
b. ambtenaren en ander personeel van de Nederlandsche Spoorwegen, werkzaam op de Centrale Markt;
c. controleurs Centrale Crisis Contrôle Dienst, dienstdoende op de Centrale Markt;
d. personeel Marktwezen (naar thans reeds gebleken is 43 man van het personeel van de Centrale Markt).

De groepen genoemd onder a - c zouden reeds geruimen tijd deze aardappelen ontvangen; het marktpersoneel den laatsten tijd (per man wordt gemiddeld 10 kg. per week beschikbaar gesteld).

De leiding der Vebena, hierover door mij gehoord, bevestigde een en ander en deelde mede, dat deze aangelegenheid bekend was bij Ir. Sevenster, leider der Akkerbouwcentrale en bij de leiding van den Distributiedienst Amsterdam, die beiden officieus hun goedkeuring aan deze beschikbaarstelling zouden hebben gehecht.

Er bestaat bij den Dienst van het Marktwezen een verbod voor het personeel (neergelegd in een kennisgeving van den Directeur, welke kennisgeving aan ieder personeelslid is uitgereikt) om inkoopen op de Centrale Markt te doen; het personeel heeft dit verbod dus overtreden.

Het personeel wijst erop, dat de ambtenaren van den Centralen Crisis Contrôle Dienst extra rantsoenen van den Distributiedienst ontvangen (namelijk boter, brood, aardappelen en vleesch). Gewezen wordt ook op het personeel van de Centrale Keukens (gemeentepersoneel) dat van het aldaar bereide voedsel ad libitum gebruik zou mogen maken. Ten slotte wijst men op het personeel van het Abattoir, dat reeds jaren met toestemming van het Gemeentebestuur vleesch betrok van de grossiers en nu nog in de gelegenheid is om aan den aankoop van vetafvallen op het Abattoir deel te nemen.

Vanzelfsprekend heb ik na kennisneming van de feiten aan een en ander, voor zoover het betrof de levering aan het personeel van mijn Dienst, onmiddellijk een einde gemaakt.

Ik ben van meening, dat, waar het hier een gerantsoeneerd artikel betreft, het personeel slechts langs officieelen weg voor extra toewijzing in aanmerking zou mogen komen.

Gaarne zal ik ter zake van verder ten dezen te treffen maatregelen met U mondeling overleg plegen.

Amsterdam, 27 Mei 1942.
De Directeur,

Aan den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r . In deze nota rapporteert de directeur van het Amsterdamse Marktwezen aan de wethouder over een interne ontdekking: de Vebena (Vereniging van Bemiddelaren in Nederlandsche Aardappelen) deelde wekelijks circa 25 hectoliter aardappelen uit zonder dat daar distributiebonnen tegenover stonden.

Onder de ontvangers bevonden zich niet alleen grossiers en spoorwegpersoneel, maar ook 43 eigen personeelsleden van de Centrale Markt. De directeur stelt vast dat dit een directe schending is van het interne koopverbod. Opvallend is de verdediging van het personeel en de Vebena: zij claimen dat hogere instanties (zoals de Akkerbouwcentrale) hiervan wisten en dat andere diensten (zoals het Abattoir en de Centrale Keukens) ook over extra privileges beschikken. De directeur heeft de verstrekking aan zijn eigen personeel direct stopgezet en dringt aan op overleg om verdere maatregelen te bespreken. Het document dateert uit mei 1942, een periode in de Tweede Wereldoorlog waarin de voedselschaarste in bezet Nederland steeds nijpender werd. Het distributiestelsel was strikt, maar zoals uit deze nota blijkt, ontstond er een 'grijs circuit' waarbij personeel dat dicht bij de bron werkte (markten, slachthuizen) zichzelf extra rantsoenen toebedeelde.

De genoemde Centrale Crisis Contrôle Dienst (CCCD) was belast met het toezicht op de naleving van de distributiewetten. Dat juist zij extra rantsoenen ontvingen, zorgde voor scheve gezichten bij ander overheidspersoneel. De brief illustreert de spanning tussen de officiële regels van de bezetter/overheid en de dagelijkse praktijk van zelfverrijking of 'extraatjes' onder ambtenaren om de schaarste het hoofd te bieden. De genoemde Ir. Sevenster was een belangrijke figuur binnen de voedselvoorziening tijdens de bezetting.