Politierapport (Afschrift). Politie te Amsterdam
5e Sectie 1e Afdeeling
No 693a

[Handgeschreven: Afschrift]

Den Heer
Directeur van het
Marktwezen
Amsterdam.

Ondergeteekende H. Engels, agent van politie, kleedingnummer 61, heeft de eer U het volgende te rapporteeren.

Op Vrijdag, 31 Maart 1939, des namiddags 1.45 ure, terwijl [doorgehaald: hij] rapporteur in de Albert Cuijpstraat met surveillance was belast, vervoegde zich een dame bij hem, die zich bekend maakte te zijn Mevrouw Th Rijnders, hotelhoudster, wonende Wanningstraat No 5, te Amsterdam. (Z) Zij deelde hem toen mede, van een koopman op de markt acht pond peren te hebben gekocht, en dat haar bij naweging was gebleken, dat het afgeleverde gewicht 6 1/2 ons minder was. Zij wees rapporteur een koopman, genaamd MOZES GROENTEMAN, geboren te Amsterdam, 2 Maart 1901, wonende Valkenburgerstraat No 102 II, te Amsterdam (C), aan als degene, die haar de peren verkocht had. Deze koopman is vaste standplaatshouder op genoemde markt. Toen rapporteur Groenteman hierover onderhield, heeft hij mevrouw Rijnders de minder geleverde peren in geld vergoed, voorgevende, dat hij zich in het gewicht met 1 pond vergist had. Hij maakte echter mevrouw Rijnders zijn ontevredenheid kenbaar, dat zij de politie had aangesproken.

Een en ander was voor rapporteur aanleiding te onderzoeken, in welken staat zijn weegschaal zich bevond. Het bleek hem, dat deze weegschaal, zijnde een ouderwetsche balans-weegschaal, de volgende gebreken vertoonde:

1e de twee schalen waren, indien zij beiden onbelast waren, niet in evenwicht; de schaal bestemd voor de gewichten neigde steeds omlaag;

2e de balansnokken, welke dienen om te controleeren of de gewichten op de beide schalen gelijk zijn, blijkende uit het precies tegenover elkaar komen staan van die nokken, streken zoo dicht langs elkaar heen, dat zij elkander raakten en elkaar vastzetten. Door even met de vingers beide nokken precies tegen over elkander in rust te brengen, is het mogelijk een der schalen zwaarder of naar verkiezing lichter te belasten zonder dat zij verder reageeren, daar zij elkaar vast houden. Wanneer een en ander op ruwe wijs zou gebeuren, reageeren zij wel, doch bij voorzichtige behandeling is het, naar rapporteurs meening, mogelijk, op deze wijze den kooper in het gewicht te bedriegen.

Amsterdam, 2 April 1939
De agent van Politie,
[Handtekening: Engels]

Gezien:
De Commissaris van Politie
in de 5e Sectie,
[Handtekening: onleesbaar] KRENNING. Het document is een proces-verbaal waarin een geval van mogelijke oplichting op de Albert Cuypmarkt wordt beschreven. De kern van de zaak is een klacht van een hotelhoudster (Mevr. Rijnders) die ruim 6,5 ons (650 gram) te weinig fruit ontving.

De rapportage is technisch van aard wat betreft de bewijsvoering:
1. De bekentenis/schikking: De koopman, Mozes Groenteman, probeerde de zaak direct af te doen door de vrouw geld terug te geven, wat door de politie als een indirecte schuldbekentenis ("voorgevende dat hij zich [...] vergist had") wordt genoteerd.
2. Mechanisch defect: De agent stelt vast dat de weegschaal technisch niet deugde. De schaal voor de gewichten was standaard zwaarder (waardoor de klant minder waar krijgt) en de 'nokken' (stoppen) konden handmatig geblokkeerd worden om het weegmechanisme te manipuleren. De agent concludeert dat dit een opzettelijke methode was om klanten te bedriegen.

Het rapport is gericht aan de Directeur van het Marktwezen, wat impliceert dat er naast strafrechtelijke ook administratieve sancties (zoals het intrekken van de marktvergunning) konden volgen. Dit document stamt uit april 1939, een periode van economische spanning en de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. De Albert Cuypmarkt was toen al een centraal punt in de Amsterdamse handel.

• Maatschappelijke context: De strengheid van de politie ten aanzien van weegfraude was essentieel voor het vertrouwen in de markt. Het gebruik van "ons" en "pond" verwijst naar de destijds gangbare (en nog steeds officieuze) Nederlandse maateenheden (1 pond = 500g, 1 ons = 100g).
• Persoonsgegevens: De genoemde Mozes Groenteman woonde in de Valkenburgerstraat, een buurt die historisch nauw verbonden was met de Joodse bevolking van Amsterdam. Gezien de datum (1939) en de naam is het zeer waarschijnlijk dat de betrokken koopman Joods was, wat een tragische laag toevoegt aan de archivistische waarde van dit document in het licht van de daaropvolgende oorlogsjaren en de vervolging.
• Taalgebruik: Het rapport hanteert de toen geldende spelling (bijv. "rapporteeren", "ouderwetsche") en een zeer formele ambtelijke stijl die kenmerkend is voor het vooroorlogse politieapparaat.