Ambtelijke brief (doorslag/kopie), bladzijde 2. 30 september 1942. Bladzijde 2 van brief No.46A/584/2 n.d. 30 September 1942 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen en den Gemeentelijken Adviseur voor Voedings- en Distributie-aangelegenheden.

gekomen, dat door niet goede verzorging op de Vischmarkt visch des morgens moest worden afgekeurd. Indien de visch des avonds echter in slechten toestand aankomt, helpt het ijsen niet meer (zoomin als koelen zou helpen) en wordt deze visch des morgens afgekeurd.
Evenwel is dezerzijds nagegaan wat, ter verbetering van den bestaanden toestand kan worden gedaan.
Er wordt thans een onderzoek ingesteld naar de mogelijkheid om de ventilatie der hal te verbeteren.
Ingevolge Uw mondelinge opdracht hebben wij, nu het bouwen van een koelinstallatie in de vischhal uiteraard voorshands op bezwaren stuit, nagegaan of in de omgeving van de vischhal koelruimte te vinden is. Dit bleek inderdaad het geval te zijn en wel bij fa.A.Smit, Brouwersgracht 162.
Deze ruimte ter grootte van ca. 25 m2 bevindt zich op de 2e etage van het gebouw, dat gelegen is op ongeveer 15 minuten gaans van de vischhal. De visch zou dus telkens getransporteerd en geheschen moeten worden, hetgeen juist met het oog op de zeer korte bewaring bezwaren meebrengt. Deze ruimte is met inbegrip van bediening te huren voor ƒ 65,- per week.
Gezien de bezwaren en vrij belangrijke kosten, welke deze oplossing zou mede brengen, hebben wij nog naar een andere gezocht en deze gevonden door gebruik te maken van een kleine ruimte (± 16 m2) in de vischhal, welke van isoleerende wanden is voorzien en welke met behulp van staven ijs kan worden gekoeld.
Naar globale berekening kan voor het koelen van deze ruimte met gemiddeld 10 staven ijs per etmaal worden volstaan, hetgeen een uitgaaf van ƒ 3,50 meebrengt. Wij stellen ons voor om gedurende het volgende zomerseizoen, bij wijze van proef, deze ruimte als koelruimte in gebruik te nemen. Mocht blijken, dat het bewaren van visch op dezuwijze de voorkeur verdient boven het ijsen van de visch, dan kan aan de hand van de opgedane ervaringen, zoodra de tijdsomstandigheden daartoe gunstig zijn, onderzocht worden, op welke wijze een mechanische koelinstallatie zou kunnen worden aangebracht.
Wij geven U beleefd in overweging de Nederlandsche Visscherijcentrale van een en ander mededeeling te doen.

                De Directeur,


                De Gemeentelijk Adviseur voor
                Voedings-en Distributie-aange-
                legenheden, In dit schrijven rapporteren twee functionarissen aan de wethouder over de logistieke uitdagingen rondom de visafslag. De kern van het probleem is de bederfelijkheid van de vis: wanneer de aanvoer 's avonds al van matige kwaliteit is, blijkt handmatig "ijsen" (het bedekken van vis met los ijs) onvoldoende om afkeuring de volgende ochtend te voorkomen.

Er worden drie oplossingsrichtingen besproken:
1. Verbetering van ventilatie: Hiernaar loopt nog een onderzoek.
2. Externe koeling: Er is ruimte gevonden bij de firma A. Smit aan de Brouwersgracht 162. Dit wordt echter afgewezen vanwege de logistieke nadelen (15 minuten lopen, verticaal transport/hijsen) en de hoge kosten (65 gulden per week).
3. Interne passieve koeling: De voorkeursoplossing is het gebruik van een reeds aanwezige geïsoleerde ruimte van 16 m² in de visafslag zelf, die gekoeld kan worden met 10 staven ijs per dag voor slechts 3,50 gulden.

De brief adviseert om met de derde optie te gaan experimenteren in de zomer van 1943. Mechanische koeling wordt als einddoel gezien, maar is op dat moment niet realiseerbaar. Het document dateert van september 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De vermelding van de Brouwersgracht duidt er nagenoeg zeker op dat dit een Amsterdams archiefstuk is (de vismarkt bevond zich destijds aan de De Ruyterkade/Westerdok).

De historische context verklaart de voorzichtige toon en de focus op provisorische oplossingen (ijsblokken in plaats van machines). De zinsnede "zoodra de tijdsomstandigheden daartoe gunstig zijn" is een eufemisme voor "na de oorlog" of wanneer de schaarste aan materialen en brandstof voorbij is. In 1942 was de voedselvoorziening cruciaal; het voorkomen van bederf ("afkeuring") van vis was een prioriteit voor de gemeente om de rantsoenen voor de bevolking veilig te stellen. De betrokkenheid van de Nederlandsche Visscherijcentrale bevestigt dat dit binnen de toenmalige centrale distributiestructuur viel.