Politierapport / Intern onderzoeksrapport 28 en 29 augustus 1942 R A P P O R T

Op Vrijdag 28 Augustus 1942, omstreeks 11 uur v.m., werd mij, ondergetekende, controleur Boon, door H.J. Klok, bedrijfsleider van de "Amsterdamsche Fustcentrale, gevestigd op pier B van de Centrale Markt, het volgende medegedeeld. Sedert eenigen tijd wordt door een persoon bij onze fustcentrale geregeld ledige kisten ingeleverd. Hij doet dit evenwel niet op zijn naam, maar laat op den emballagebon de letters S.S. zetten. Ter verduidelijking van een en ander moge het volgende dienen. Door mij er het overige personeel wordt op de kop van pier B het ledige fust van de verschillende koopers of hun personeel in ontvangst genomen. Hiervoor wordt door ons een voorloopigen bon uitgereikt, waarop vermeld wordt het aantal en de statiegeldwaarde der ledigekisten. Met deze voorloopigen bon gaan ze naar onze boekhouding, welke zich bevindt in pakhuis B.15 alwaar aan de betrokken personen, tegen afgifte van den voorloopigen bon een officieelen bon wordt uitreikt. Op dezen bon, welke van een volgnummer is voorzien, worden de gegevens, vermeld op den voorloopigen bon, overgeschreven. Alleen op afgifte van den officieelen bon heeft uitbetaling van statiegeld plaats. De Amsterdamsche Fustcentrale is gesticht door op pier B van de Centrale Markt gevestigde grossiers en uitbetaling van statiegeld bonnen kan alleen bij hen plaats vinden.

Sinds eenigen tijd kwam de man, die onder S.S. de kisten bij ons inleverde, bij de boekhouder van de firma Buis, pakhuis B.6, aan wien hij dan een stukje vlakelastiek ter leen vroeg. Dit kwam den boekhouder, genaamd G. Hartkoorn, verdacht voor. Hij heeft S.S. toen eenige dagen ~~inxdexxgekkemxxgekomdex~~ gade geslagen en geconstateerd, dat S.S. voordat hij de officieelen emballagebon ging halen eerst den voorloopigen bon vervalschte. Toen mij dit werd medegedeeld, hebben wij de bonnen, welke S.S. in den loop van den tijd bij ons had ingeleverd, gecontroleerd en bleek ons, dat er verscheidene vervalscht waren. Deze bonnen stel ik U hierbij ter hand.

Op Zaterdag 29 Augustus 1942, heb ik, rapporteur, naar aanleiding van het vorenstaande en op aanwijzing van genoemde Hartkoorn, in pakhuis B.6 van de Centrale Markt aangehouden een persoon die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd:

ANTHONIUS JOHANNES VAN HULSSEN ,

geboren te Amsterdam 28 Mei 1903, van beroep chauffeur, wonende 1e van der Helststraat 43 II alhier. Hulssen bleek in het bezit te zijn van een toegangskaart voor de Centrale Markt als personeel van kooper D.A. van Hilten. Desgevraagd verklaarde hij als volgt:
"Ik ben als personeel in dienst bij kooper van Hilten en heb reeds verscheidene malen voor Hilten ledige kisten ingeleverd bij de Amsterdamsche Fustcentrale. Ik deed dit echter nooit op naam van Van Hilten maar gaf op S.S. Ik deed dit omdat ik, hoewel ik als personeel toegang heb, voor eigen rekening op de Centrale Markt zaken doe (Ik lever namelijk fruit ~~xxx~~ en groente aan officieren van de Duitsche Weermacht en aan N.S.B ers, die in andere zaken niets kunnen bekomen. Voor verschillende officieren van de Duitsche Weermacht verzend ik op hun verzoek pakketten met fruit naar Duitschland). Ik beken, dat ik verscheidene voorloopige bonnen welke men mij gaf, nadat ik de ledige kisten bij de A, F, had ingeleverd, heb vervalscht. Stond bij voorbeeld op een voorloopigen bon het aantal van 5 kisten opgegeven dan maakte ik er 15 van. Later werd mij dan een ~~xxx~~ officieelen bon voor 15 kisten uitgereikt. Hoe ik tot deze daad gekomen ben kan ik zelf niet verklaren, doch deel U mede, dat ik hiervan veel berouw heb. Ik ben bereid om f 500 schadevergoeding te betalen als dit geval ongedaan gemaakt kan worden. Ook verzoek ik U van dit geval geen mededeeling te doen bij de Duitsche Autoriteiten in de Euterpestraat. De bonnen die U mij vertoont, ik rapporteur vertoon aan Hulssen de mij door Klok ter hand gestelde voorloopige emballage bonnen), zijn door mij vervalscht."

Uit een nader onderzoek is mij, rapporteur, gebleken, day Hulssen de Amsterdamsche Fustcentrale op deze wijze heeft opgelicht voor f 72.-. Dit bedrag heb ik van Hulssen inbeslaggenomen.
Klok doet van dit geval aangifte en zal door mij tegen Hulssen proces verbaal worden opgemaakt. Toegangskaart van de Centrale Markt van ~~Klok~~ Hulssen gaat hierbij. * De fraude: De verdachte, Van Hulssen, maakte gebruik van een maas in het administratieve systeem van de Fustcentrale. Hij ontving handgeschreven 'voorloopige bonnen' voor ingeleverd fust (lege kisten) en veranderde de aantallen (bijv. van 5 naar 15) voordat hij deze inwisselde voor de officiële bon bij de boekhouding.
* Motief en Handel: Van Hulssen bekent dat hij buiten zijn werkgever om handelde voor de Duitse Weermacht en NSB'ers. Hij leverde fruit en groente die voor reguliere burgers moeilijk te verkrijgen waren.
* Schikkingsvoorstel: De verdachte toont berouw en biedt een buitensporig hoog bedrag aan (f 500,-) om de zaak in de minne te schikken en strafvervolging te voorkomen. De werkelijke schade bedroeg slechts f 72,-. * Oorlogstijd: Het document dateert uit augustus 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De schaarste aan voedsel en middelen (zoals fust) is voelbaar.
* De Euterpestraat: Van Hulssen smeekt om de Duitse autoriteiten in de Euterpestraat niet in te lichten. Dit is een historisch beladen referentie: de Euterpestraat (nu de Gerrit van der Veenstraat) in Amsterdam was het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst (SD) en de Zentralstelle für jüdische Auswanderung. Het was een beruchte plek van verhoor en marteling. Zijn angst hiervoor onderstreept de ernst van de situatie voor een kleine fraudeur die met de Duitsers handelde.
* Economische collaboratie: Het feit dat Van Hulssen expliciet noemt dat hij aan Duitse officieren en NSB'ers levert, typeert de informele (zwarte) handel en de bevoorrechte positie van de bezetter en diens handlangers in de voedselketen. Boon (Controleur) D.A. van Hilten G. Hartkoorn H.J. Klok S.S. Ik NSB Zentralstelle