Ambtsverslag / Rapport van de Centrale Markt Amsterdam. 20 oktober 1942. Den Heer Bedryfschef der Centrale Markt. [Stempel linksboven: № 77/91/1 M. 1942 23/10]

R A P P O R T.

Ten dezer dagen werd mij, controleur Boon, door Klok, bedrijfschef van de Amsterdamsche Fust Centrale medegedeeld, dat een knecht van Du Bois, Uiterwaardenstraat, een emballagebon had vervalscht. Deze bon vertegenwoordigde een waarde van F. 1.48, doch was veranderd in F. 2.28, hetgeen door Klok aan de knecht van Du Bois is uitbetaald. Op Vrijdag 16 October 1942 omstreeks 12 uur, hield ik een persoon aan die mij opgaf genaamd te zijn:

Gerardus Nieuwenburg,
geboren te Amsterdam, 27 December 1907, schilder, wonende Trompenburgerstraat 18/II te Amsterdam, hij verklaarde als volgt:
"In den loop van deze week heb ik ledig fust ingeleverd by de Amsterdamsche Fustcentrale. Van den persoon, die het ledige fust van mij aannam, heb ik een ~~kan~~ voorloopige bon ter waarde van Fl. 1.48 ontvangen. Deze bon heb ik vervalscht en wel zoodanig, dat de waarde na de vervalsching Fl. 2.28 bedroeg. De vervalschte bon heb ik op het kantoor van A.F.C. ingewisseld tegen een officieele bon, waarop het bedrag van Fl. 2.28 was vermeld. Met deze bon ben ik naar de firma Beugel gegaan en heb aldaar het op de bon voorkomende bedrag ontvangen, zijnde Fl. 2.28. Voor deze handeling heb ik mij bevoordeeld voor F. 0.80. De bedrijfsleider Klok van de A.F.C. maakte mij er den volgenden dag op opmerkzaam dat de voorloopige bon was vervalscht. Ik heb daarop de te veel ontvangen Fl. 0.80 teruggegeven aan de fa. Beugel."

Voorts rapporteer ik U nog, dat du Bois mij nog het volgende mededeelde:
"Op Zaterdag den 10 October j.l. heb ik mijn knecht Nieuwenburg opdracht gegeven met een handkar naar de Centrale Markt te gaan en aldaar een party bloemkool op te gaan laden bij den grossier Zuiker. Zuiker verklaarde mij heden den 12 October 1942, dat hij Zaterdag j.l. aan mijn knecht 100 stuks bloemkoolen had meegegeven. Voorts verklaarde Zuiker, dat de kleinhandelaar Hogers, ~~xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx~~ G.M. Hogers en D. Raven, knecht van hem (Zuiker) getuige waren geweest, dat hij (Zuiker) inderdaad 100 bloemkoolen had medegegeven. Bij de thuiskomst van Nieuwenburg bleken er geen 100, doch slechts 85 bloemkoolen aanwezig te zijn. Nieuwenburg kon mij niet verklaren, waar de andere 15 bloemkoolen waren gebleven."

~~Aangezien~~ Ik heb G.M. Hogers en de knecht van Zuiker, D. Raven alsmede Zuiker zelf gehoord en zij verklaarden mij eensluidend dat er inderdaad 100 bloemkoolen waren opgeladen en dat Nieuwenburg bij het opladen zelf had meegeteld.

Aangezien Du Bois en Klok geen van beiden aangifte doen, zijn er geen termen aanwezig voor een strafrechtelijke vervolging. Wel is Nieuwenburg door zijn patroon Du Bois met ingang van 19 October 1942 ontslagen.
De toegangskaart van Nieuwenburg gaat hierbij.

Amsterdam den 20 October 1942
De Controleur,
J.P.N. Boon.
[Signatuur: J.P.N. Boon]

Den Heer Bedryfschef
der Centrale Markt.

[Handgeschreven notitie onderaan:]
Daar Nieuwenburg ontslagen is vervalt automatisch toegang tot de markt. Hiervan aantekening hoofdtraminspectie.
21-10-42 [Paraaf]

[Stempel rechtsonder:]
Gez. 21/10 42 Dit rapport beschrijft een geval van kleine criminaliteit op de werkvloer tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verdachte, Gerardus Nieuwenburg, werkzaam als knecht, wordt beschuldigd van twee feiten:
1. Documentvervalsing en oplichting: Hij veranderde een voorlopige emballagebon (fustbon) van 1,48 gulden naar 2,28 gulden om 80 cent extra te ontvangen. Hoewel hij het bedrag later terugbetaalde, bekende hij de vervalsing.
2. Verduistering/Diefstal: Bij het ophalen van 100 bloemkolen bij een grossier arriveerden er slechts 85 bij zijn werkgever. Getuigenverklaringen bevestigden dat er 100 waren ingeladen.

Opvallend is de juridische afwikkeling: omdat de gedupeerden (Du Bois en Klok) geen officiële aangifte wilden doen, volgde er geen strafrechtelijke vervolging. De consequentie was enkel arbeidsrechtelijk: ontslag op staande voet en intrekking van de toegang tot het marktterrein. Het document dateert uit oktober 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de oorlog niet direct in de tekst wordt genoemd, weerspiegelt de diefstal van voedsel (bloemkolen) de toenemende schaarste in die periode. De "Centrale Markt" (het huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was een vitaal distributiepunt voor de voedselvoorziening van de stad.

De genoemde "Amsterdamsche Fust Centrale" (A.F.C.) hield zich bezig met de administratie en uitgifte van emballage (kratten, vaten). De bureaucratische afhandeling van een relatief klein bedrag (80 cent) en een klein aantal goederen (15 bloemkolen) laat zien hoe streng de controle op de voedselstromen en de bijbehorende administratie destijds was. De handgeschreven notitie onderaan geeft aan dat het ontslag direct leidde tot een ontzegging van de toegang tot de markt, wat voor een arbeider in die sector een zware sanctie was.