Proces-verbaal / Rapport van bevindingen. 20 oktober 1942. R A P P O R T .

Ten dezer dagen werd mij, controleur Boon, door Klok, bedrijfs-chef van de Amsterdamsche Fust Centrale medegedeeld, dat een knecht van Du Bois, Uiterwaardenstraat, een emballagebon had vervalsht. Deze bon vertegenwoordigde een waarde van F. 1.48, doch was veranderd in F. 2.28, hetgeen door Klok aan de knecht van Du Bois is uitbetaald. Op Vrijdag 16 October 1942 omstreeks 12 uur, hield ik de persoon aan die mij opgaf genaamd te zijn:
Gerardus Nieuwenburg,
geboren te Amsterdam, 27 December 1907, schilder, wonende Trompenburgerstraat 18/II te Amsterdam, hij verklaarde als volgt:
"In den loop van deze week heb ik ledig fust ingeleverd bij de Amsterdamsche Fustcentrale. Van den persoon, die het ledig fust van mij aannam, heb ik een voorloopige bon ter waarde van Fl. 1.48 ontvangen. Deze bon heb ik vervalscht en wel zoodanig, dat de waarde na de vervalsching Fl. 2.28 bedroeg. De vervalschte bon heb ik op het kantoor van A.F.C. ingewisseld tegen een officieele bon, waarop het bedrag van Fl. 2.28 was vermeld. Met deze bon ben ik naar de firma Beugel gegaan en aldaar het op de bon voorkomende bedrag ontvangen, zijnde Fl. 2.28. Door deze handeling heb ik mij bevoordeeld voor F. 0.80. De bedrijfsleider Klok van de A.F.C. maakte mij er den volgenden dag op opmerkzaam, dat de voorloopige bon was vervalscht. Ik heb daarop de teveel ontvangen Fl. 0.80 teruggeeven aan de fa. Beugel."

Voorts rapporteer ik U nog, dat du Bois mij nog het volgende mededeelde:
"Op Zaterdag den 10 October j.l. heb ik mijn knecht Nieuwenburg opdracht gegeven met een handkar naar de Centrale Markt te gaan en aldaar een party bloemkool op te gaan laden bij den grossier Zuiker. Zuiker verklaarde mij heden den 12 October 1942, dat hij Zaterdag j.l. aan mijn knecht 100 stuks bloemkoolen had meegegeven. Voorts verklaarde Zuiker, dat de kleinhandelaar ~~Hogers, XXXXXXXXXXXXXXXX~~ G.M. Hogers en D. Raven, knecht van hem (Zuiker) getuige waren geweest, dat hij (Zuiker) inderdaad 100 bloemkoolen had medegegeven. Bij de thuiskomst van Nieuwenburg bleken er geen 100, doch slechts 85 bloemkoolen aanwezig te zijn. Nieuwenburg kon mij niet verklaren, waar de andere 15 bloemkoolen waren gebleven."

~~Aangezien~~ Ik heb G.M. Hogers en de knecht van Zuiker, D. Raven alsmede Zuiker zelf gehoord en zij verklaarden mij eensluidend dat er inderdaad 100 bloemkoolen waren opgeladen en dat Nieuwenburg bij het opladen zelf had meegeteld.

Aangezien du Bois en Klok geen van beiden aangifte doen, zijn er geen termen aanwezig voor een strafrechtelyke vervolging. Wel is Nieuwenburg door zijn patroon du Bois met ingang van 19 October 1942 ontslagen.
De toegangskaart van Nieuwenburg gaat hierby.

Amsterdam den 20 October 1942
De Controleur,
J.P.M. Boon.

Den Heer Bedryfschef
der Centrale Markt. Dit document is een verslag van een interne fraude- en diefstalzaak op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

1. Emballagefraude: Gerardus Nieuwenburg heeft een bonnetje voor leeg fust (verpakkingen) vervalst door het bedrag te verhogen van 1,48 naar 2,28 gulden. Hoewel hij het verschil van 80 cent later teruggaf nadat hij was betrapt, vormde dit de aanleiding voor het onderzoek.
2. Verduistering: Nieuwenburg werd er tevens van beschuldigd 15 bloemkolen te hebben ontvreemd. Hij haalde er 100 op bij een grossier, maar kwam er met slechts 85 aan bij zijn werkgever (Du Bois). Getuigen bevestigden dat er oorspronkelijk 100 waren ingeladen.
3. Conclusie: Ondanks de bewezen feiten wordt er geen strafrechtelijke vervolging ingesteld omdat de benadeelde partijen (Du Bois en Klok) geen officiële aangifte deden. De sanctie bleef beperkt tot ontslag op staande voet en het intrekken van zijn toegangsbewijs voor de markt. Het document dateert van oktober 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en distributie van voedsel. De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center aan de Jan van Galenstraat) was een streng gecontroleerd knooppunt voor de voedselvoorziening van de stad.

Kleine vergrijpen zoals de diefstal van 15 bloemkolen of het vervalsen van emballagebonnen voor enkele dubbeltjes moeten gezien worden in het licht van de enorme voedselschaarste en de zwarte handel die destijds floreerde. Het feit dat er geen aangifte werd gedaan, kan erop wijzen dat werkgevers dergelijke incidenten liever intern oplosten om bemoeienis van de (Duitse) autoriteiten te voorkomen, wat vaak tot veel zwaardere straffen kon leiden dan enkel ontslag.