Getypte brief / ambtelijk schrijven 11 oktober 1943 De Directeur (vermoedelijk van de Markt- of Voedselvoorzieningsdienst) Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier (ter plaatse) 109/8/4 M.

Vischregeling.

11 October 1943.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 14 Septjl om advies ontvangen concept-brief aan den Heer H.v.d.Veen, heb ik de eer, in antwoord op de daarop door U geplaatste potloodaanteekeningen, het volgende te berichten.

De dagmarkten eindigen om 6 uur namiddag; in den regel is de verkoop van verdeelvisch op dat tijdstip geëindigd en komt er geen publiek meer op de verdeelplaatsen. Het komt veel voor, dat partijen spiering na de officieele verdeeltijden (des morgens 8.30 uur en des middags 2 uur) op de Vischmarkt worden aangevoerd.

Wanneer het tijdstip van aankomst der spiering zoodanig is, dat de markten zijn geëindigd, wordt in die gevallen vergunning verleend om met die spiering te venten. In de zomermaanden moest dit wel worden gedaan, omdat dan de spiering niet tot den volgenden dag kon worden overgehouden. Met het artikel spiering bestaat vrijwel niet het gevaar, dat het in den zwarten handel verdwijnt, omdat het in groote hoeveelheden wordt aangevoerd en het publiek, als gevolg van het ontbreken van materiaal voor het bakken, er niet veel interesse voor heeft. Bovendien is de prijs sedert 1 September jl. zoodanig verhoogd namelijk tot 70 centen per kg., dat het product daardoor veel moeilijker te verkoopen is.

Van Maandag tot en met Vrijdag wordt verdeelvisch, met uitzondering dus van spiering, na de middagverdeeling om ± 2 uur niet meer verdeeld, doch op de Vischmarkt opgeslagen voor de verdeeling van den volgenden ochtend.

Slechts op Zaterdag wordt de zeevisch, welke des middags na de verdeeling van 2 uur wordt aangevoerd nog verdeeld, teneinde vóór den Zondag nog zooveel mogelijk voedsel voor de bevolking beschikbaar te stellen.

Op deze dagen kan het soms zeer laat worden, voordat de visch op de Vischmarkt is verdeeld. De marktambtenaren en het publiek weten dit ook; de eerstgenoemden hebben opdracht hun dienst eerst te beëindigen, wanneer de laatste vischkar op de dagmarkt is aangekomen en verkocht.

De Directeur, Deze brief geeft een gedetailleerd inkijkje in de logistieke uitdagingen van de voedselvoorziening tijdens de Duitse bezetting in Nederland. De kernpunten zijn:

• Rationering en distributie: De term "verdeelvisch" duidt op vis die onder het distributiestelsel viel. Er waren strikte tijden voor de verdeling (8:30 en 14:00 uur).
• Uitzonderingspositie van spiering: Vanwege de beperkte houdbaarheid (vooral in de zomer) mocht spiering die te laat aankwam, worden "gevent" (straatverkoop), mits de markt al gesloten was.
• Gebrek aan bakvet: Een opvallend detail is dat de zwarte handel in spiering beperkt was omdat het publiek "materiaal voor het bakken" (vet of olie) ontbeerde. Zelfs als er vis was, kon men deze thuis lastig bereiden.
• Prijsstijging: De prijs was gestegen naar 70 cent per kilo, wat de verkoop bemoeilijkte.
• Zaterdagregeling: Om de bevolking van voldoende voedsel voor de zondag te voorzien, werd er op zaterdag na 14:00 uur nog wel verdeeld, in tegenstelling tot doordeweekse dagen. Dit betekende overwerk voor de marktambtenaren. Het document dateert uit oktober 1943. De Tweede Wereldoorlog was in volle gang en de schaarste in Nederland nam hand over hand toe. De functie van "Wethouder voor de Levensmiddelen" was in deze periode cruciaal en vaak belastend, omdat hij de precaire balans moest bewaken tussen de eisen van de bezetter en de behoeftes van de hongerende lokale bevolking. De brief toont de bureaucratische zorgvuldigheid waarmee zelfs de verkoop van kleine vissoorten zoals spiering werd gereguleerd om verspilling tegen te gaan en de zwarte handel te ontmoedigen.