Dienstverslag / Rapport 10 februari 1944 (betreft gebeurtenissen op 31 januari en 1-2 februari 1944) [Linksboven:]
DIENST VAN HET MARKTWEZEN
TE
A M S T E R D A M

[Rechtsboven, handgeschreven:]
m. Dir. [gevolgd door initialen en een paraaf]

[Midden:]
R A P P O R T
================

Op Dinsdag, 1 Febrauri 1944, verscheen op het kantoor van den Gemeentelijken Vischafslag, Juffr. Termeulen, die de navolgende aangifte deed;

"Hedenmorgen ventte de mij bekende Faillé in de Haarlemmerhouttuinen met mosselen. Ik kocht 6 k.g. mosselen en moest daar 12 cent per k.g. voor betalen. Daar het mij bekend was, dat de mosselen slechts 9 centper k.g. mochten kosten, deelde ik Faillé zulks mede. Deze werd daarop kwaad en gooide de mosselen weer op zijn kar mij toevoegende; "Jij bent zeker ook een van de nieuwe orde. Ik mag toch ook wel wat verdienen."

[Linkermarge:]
/J. H. de Grebber,
Ambtenaar b.h. Marktwezen,
[Paraaf]

[Linkermarge, handgeschreven in rood potlood/inkt:]
Is hiervoor strafvervolging verleend?
17-2-44
[Paraaf]

[Vervolg tekst:]
In verband met het bovenstaande hoorde ik/op 2 Februari Henk Faillé, wonende Vinkenstraat 21, 3e etage alhier. Deze verklaarde mij, nadat ik hem voor zoover noodig, met een en ander in kennis had gesteld, het volgende;

"Op Maandagmiddag, 31 Januari 1944, omstreeks 4 uur, ontving ik van den Gem. Vischafslag, 4 balen mosselen van 12 cent per k.g. Een gedeelte daarvan heb ik op de Lindengracht verkocht. Het restant, ongeveer 2 balen, heb ik den volgenden dag op de Noordermakrt willen verkoopen. Daar er op dien dag mosselen van 9 cent per k.g. werden afgegeven, kwam ik niet van de dure mosselen af. Ik ben toen gaan venten. In de Haarlemmerhouttuinen werd ik aangeroepen door de mij bekende juffr. Termeulen. Zij kocht 6 k.g. mosselen van mij. Zij wilde echter geen 12 cent per k.g. betalen. Volgens haar mening mochten de mosselen 9 cent per k.g. kosten. Ik werd daarop kwaad en heb de mosselen weer op de kar gegooid. Meer kan ik U niet verklaren"

Ik, rapporteur, heb een en ander op het mosselkantoor gecontroleerd. Een en ander bleek juist te zijn, zoodat vast is komen te staan, dat Faillé de mosselen niet te duur heeft verkocht.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 10 Febrauri 1944.
De Ambtenaar voornoemd,
[Handtekening: J.H. de Grebber]

[Onderaan:]
Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R
J.H. de Grebber

BEHOORT BIJ SCHRIJVEN No. 46A/22/1 M. 1944 5/2. Dit rapport beschrijft een incident tijdens de Duitse bezetting van Nederland, waarbij een conflict ontstond tussen een Amsterdamse visventer (Henk Faillé) en een klant (Juffrouw Termeulen) over de prijs van mosselen.

Kernpunten uit het document:
* Prijsbeheersing: Er was sprake van strikte prijscontroles. De klant dacht dat de prijs 9 cent per kilo moest zijn, terwijl de venter 12 cent vroeg.
* Inkoop vs. Verkoop: Uit het onderzoek van ambtenaar De Grebber bleek dat de venter de mosselen zelf voor 12 cent had ingekocht bij de Gemeentelijke Visafslag. Hij probeerde ze dus zonder winst (of tegen inkoopprijs) te verkopen omdat er die dag goedkopere mosselen op de markt waren gekomen.
* Politieke lading: De opmerking van de venter — "Jij bent zeker ook een van de nieuwe orde" — is zeer typerend voor de sfeer in 1944. Het suggereert dat de klant zich als een 'NSB-geestverwante' of regelnalever gedroeg door hem op de officiële prijzen te wijzen.
* Vrijspraak: De ambtenaar concludeert dat de venter niet onrechtmatig handelde ("niet te duur heeft verkocht"), aangezien zijn inkoopprijs de hogere verkoopprijs rechtvaardigde. Het document dateert van februari 1944, een periode van grote schaarste en strenge distributieregels in het bezette Nederland. De Dienst van het Marktwezen hield toezicht op de handel en de prijzen om woekerprijzen en de zwarte markt tegen te gaan.

De "nieuwe orde" waarnaar verwezen wordt, was de nationaalsocialistische terminologie voor de herinrichting van de samenleving onder Duits toezicht. In de volksmond werd de term vaak schertsend of beledigend gebruikt tegenover mensen die nauwgezet de regels van de bezetter (of de distributiediensten) volgden.

Dit specifieke dossier geeft een inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrijd van kleine zelfstandigen (venters) en de spanningen op straat in Amsterdam-West/Jordaan (Vinkenstraat, Lindengracht, Noordermarkt, Haarlemmerhouttuinen). De administratieve afhandeling (het rode schrift) laat zien dat dergelijke incidenten serieus werden onderzocht op mogelijke strafbare feiten.