Handgeschreven brief (klaagschrift/aangifte). 23 mei 1944. Amsterdam 23 Mei 1944
No 464/96/1 M. 154
u.i. Dir. 90.
Directeur

Het is bedroevend dat menschen die alle dagen moeten werken en nog wel voor de Weermacht! waarvan de Vrouwen niet in staat zijn om in de rij te staan, of door kleine kinderen, of hen gestel het niet toe laat, om deze heerlijke en voedzamen visch voor hen gezin te kunnen kopen.
Zou de visch op de bon te verkrijgen zijn, een behoorlijke verdeling van dit onmisbare voedsel op zijn plaats zou zijn.
Ook is het bedroevend dat visch kooplui uit medelijden enige ponden visch willen verkopen aan zulke menschen, maar doodsbenauwd zijn om uitgesloten te worden.
Maar het is nog veel bedroevender dat de karrenverhuurder over Uwe vischmarkt de visch clandestien verkoopt, schrik U niet de schol voor 2.75 per pond. en deze in handen komt van zwarte handelaren en enige wel gestelde burgers.
Hopende dat U aan het laatste onmiddelijk een einde zal maken, want er zijn verschillende personen die daar een rol in spelen.
Ook is het te hopen dat de visch spoedig op de bon verkocht zal worden, dan krijgen wij er ook iets van.
Nogmaals de karrenverhuurder tegen over Uw Vismarkt en verkopen ook wel daarnaast bij de groente opslagplaats.
Dit is de beste oplossing voor wij naar een ander adres gaan, want daar moet een einde aan komen. * Toon en taalgebruik: De brief is geschreven in een dringende, verontwaardigde toon. De schrijver hanteert de spelling van die tijd (bijv. "visch", "menschen", "voedzamen"). Er wordt direct geklaagd over sociale ongelijkheid: arbeiders die voor de Weermacht werken hebben geen tijd om in de rij te staan, terwijl "welgestelde burgers" via de zwarte markt vis kunnen bemachtigen.
* Kern van de klacht: De auteur signaleert illegale handel door een "karrenverhuurder" nabij de vismarkt die schol verkoopt voor de woekerprijs van 2.75 gulden per pond.
* Eis: De schrijver pleit voor het officieel op de bon (rantsoenering) brengen van vis, zodat de verdeling eerlijker verloopt, en dreigt zijdelings met het stappen naar een "ander adres" (mogelijk de Duitse autoriteiten of een hogere instantie) als er niets verandert. * Historische periode: Mei 1944, de late bezettingstijd in Nederland. Voedseltekorten namen toe en de zwarte handel tierde welig.
* Distributie: "Op de bon" verwijst naar het distributiesysteem waarbij burgers bonkaarten nodig hadden om schaarse goederen te kopen. Vis was vaak niet of onregelmatig op de bon, wat leidde tot lange rijen en illegale handel.
* Weermacht: De opmerking over werken voor de "Weermacht" werd in die tijd vaak gebruikt als argument om urgentie of loyaliteit aan te tonen in correspondentie met officiële instanties, in de hoop sneller geholpen te worden.
* De Vismarkt: Het document refereert waarschijnlijk aan de Centrale Vismarkt in Amsterdam. De "karrenverhuurders" waren een bekend fenomeen rond markten; zij verhuurden handkarren aan kooplieden en particulieren.