Verslag/Rapportage over visserijlogistiek. 20 oktober 1944. Nº 46^A / 20 3/2 M. 1944 14/11

Levering gerookte paling aan Bedrijfschap Visscherijproducten te Den Haag.

In verband met overeenkomst, dat 25% van den aanvoer te Makkum gerookt aan Den Haag moest worden doorgeleverd, werd omstreeks 16 en 17 October 1944 aan de rookers te Volendam en Monnikendam opdracht gegeven het gerookte product zoodanig te verpakken, dat dit voor verzending naar Den Haag geschikt was. Dit is zooveel mogelijk telefonisch, doch ook mondeling door ambtenaren van de Prijsbeheersching doorgegeven.

De op 19 October 1944 met Boelhouwer en Kruiswijk verzonden partijen werden dan ook door de rookers geheel verzendklaar geleverd. Het betrof de volgende partijen:

Morees, Monnikendam: 1920 pond in 99 kistjes;
L.M. Snoek, Volendam: ( 1575 pond / 1284 " ) in 30 kisten;
Gebr. Schilder, Volendam: ( 1190 pond / 1800 " / 600 " ) in 40 kisten.

De genoemde partijen werden te Volendam, vóór het dichtmaken der kisten door Lammers beoordeeld, om te zien of de kwaliteit zoodanig was, dat zij het transport naar den Haag konden verdragen. Lammers keurde de aal zonder uitzondering goed. Ik was hierbij tegenwoordig.

De vracht werd per vrachtauto naar de boot gereden en aldaar afgeleverd. De partijen werden aldaar door personeel van Boelhouwer gemerkt, partij bij partij. Zie hieromtrent bijgevoegd rapport.

Met den Heer Van Leth heb ik afspraak gemaakt, dat de rookers aan Den Haag zouden leveren, maar aan Amsterdam tegen rookersprijs zouden factureeren. Dit werd gedaan op verzoek van de rookers, omdat ze in Amsterdam contant geld kregen, hetgeen ze liever hadden, terwijl zij hun geld in Den Haag slechts via giro- of bankrekening konden ontvangen. Amsterdam zou dan aan Den Haag tegen consumentenprijs doorfactureeren, waardoor meteen de winstmarge voor den kleinhandel te Amsterdam zou worden gereserveerd. Dit was de meest practische oplossing, omdat ook de winstmarge van de overige partijen gerookte aal reeds in Amsterdam was gereserveerd.

[Handtekening]
20/10 1944. * Logistiek en Controle: Het document beschrijft een strak georganiseerde operatie waarbij vis (paling) uit Makkum werd gerookt in Volendam en Monnikendam voor distributie naar Den Haag. Er is sprake van kwaliteitscontrole (door keurmeester Lammers) en een gecombineerd transport via vrachtwagen en boot.
* Economische Constructie: Er is een opvallende financiële regeling beschreven. De rokers wilden contante betaling ("cash"), wat in Amsterdam wel kon maar in Den Haag alleen via giraal verkeer. Om dit te faciliteren, werd er een administratieve omweg gekozen waarbij Amsterdam als tussenstation fungeerde voor de facturatie, inclusief het verrekenen van de kleinhandelsmarge.
* Betrokkenen:
* Bedrijven: Morees (Monnikendam), L.M. Snoek (Volendam), Gebr. Schilder (Volendam).
* Transporteurs: Boelhouwer en Kruiswijk.
* Functionarissen: Lammers (keurmeester), Van Leth (waarschijnlijk een functionaris van het Bedrijfschap of de Voedselvoorziening). Dit document stamt uit oktober 1944, een cruciale periode in de Nederlandse geschiedenis. Terwijl het zuiden van Nederland al bevrijd was, bevond het westen (waaronder Den Haag en Amsterdam) zich in de periode vlak voor de beruchte 'Hongerwinter'.

De voedselvoorziening stond onder enorme druk en werd streng gereguleerd door de bezetter en de Nederlandse crisisorganen (zoals het Bedrijfschap Visscherijproducten en de Dienst van de Prijsbeheersching). De visserij op het IJsselmeer (Makkum, Volendam) was een van de weinige resterende bronnen van dierlijk eiwit voor de grote steden. De voorkeur van de rokers voor contant geld wijst op de instabiliteit van het financiële systeem en de groeiende schaarste, waarbij contant geld vaak noodzakelijk was voor transacties op de zwarte markt of simpelweg voor directe overleving.