Ambtsverslag / Rapportage van een controleur. 28 juli 1944. Rapport

In aansluiting op mijn rapport van 19 Juli ’44, betreffende de kwestie J. Jagtman, kan ik nog het volgende melden.
Volgens gerechtelijk schrijven No 20200- dossier No 629161 en d.d.: 13-5-’44, is Jagtman, ter zake het op 25-3-’44 boven de maximumprijs doen verkopen van sla en prei door den expediteur J.P. Spruit, door den Inspecteur van de Prijsbeheersching het recht ontzegd om de eerste 5 jaren op eenigerlei wijze in de groothandel werkzaam te zijn.
Spruit bekende aan mij, rapporteur, sla en prei aan een kleinhandelaar te hebben afgegeven doch daarom nog niet in loondienst te zijn bij Jagtman. Niet alleen voor den zoon en schoonzoon van Jagtman vervoert hij de vracht maar ook voor eenige andere kleinhandelaren o.a.
v. Leeuwen - Scheldestraat 99
Pijman - Scheldestraat 24
de Lange - Scheldeplein 4
Dudok - Overtoom 103
P.C. Hooftstr
Beethovenstr

Desgevraagd werd mij dit door de genoemde kleinhandelaren bevestigd.
Ten slotte werd mij nog door den Heer Jac: Brouwer, gemachtigde van de Gemeente, verklaard, dat Spruit ook voor hen op de Centrale Markt meermalen vracht rijdt.
Brouwer verklaarde voorts Spruit te kennen als een netten en betrouwbaren kerel die de dupe dreigt te worden van de handelingen van Jagtman.

Den Heer Bedrijfschef Amsterdam 28 Juli 1944.
v.d. Centrale Markt.
Controleur.
(Handtekening)

(In rode inkt onderaan toegevoegd:)
Dir
Spruit m.i. tot C.M. toelaten; geenzins bewezen, dat hij nog in dienst is v. Jagtman.
Bedrijfsl. ter Centrale Markt
(Handtekening, mogelijk S. Paape) Dit document vormt een schakel in een administratief onderzoek tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de zaak is een overtreding van de prijsvoorschriften door handelaar Jagtman. Hij heeft via expediteur Spruit groenten (sla en prei) boven de vastgestelde maximumprijs verkocht, wat hem een beroepsverbod van vijf jaar voor de groothandel heeft opgeleverd.

De centrale vraag in dit specifieke rapport is of expediteur Spruit louter een uitvoerder was of dat hij nog steeds (illegaal) voor de geschorste Jagtman werkt. De controleur onderzoekt of Spruit een onafhankelijke transporteur is.
* Bewijsvoering: Spruit geeft de feiten toe, maar ontkent een exclusief dienstverband. Hij voert een lijst met andere cliënten aan in gegoede buurten van Amsterdam (Zuid en Oud-West).
* Getuigenis: Een gemeenteambtenaar (Jac. Brouwer) treedt op als karaktergetuige. Hij bestempelt Spruit als een "netten en betrouwbaren kerel" en waarschuwt dat een onschuldige werkman niet het slachtoffer moet worden van de malversaties van zijn opdrachtgever.
* Besluit: In de rode kanttekening beslist de directie/bedrijfschef dat Spruit weer toegelaten moet worden tot de Centrale Markt (C.M.), omdat de verdenking van een voortgezet dienstverband bij de veroordeelde Jagtman niet bewezen is. Het document dateert van juli 1944, een cruciale periode in de Tweede Wereldoorlog (vlak na D-Day en kort voor Dolle Dinsdag). De voedselvoorziening in de grote steden stond onder enorme druk. De "Prijsbeheersching" was een overheidsorgaan dat de zwarte handel en inflatie probeerde te beteugelen door strikte maximumprijzen op te leggen.

De Centrale Markt in Amsterdam (aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedseldistributie. Toegang tot dit terrein was essentieel voor iedereen die in de levensmiddelenbranche werkzaam was. Het rapport toont aan hoe streng de controle op economische delicten was en hoe een veroordeling van een handelaar directe gevolgen had voor de hele keten van toeleveranciers en transporteurs. Tevens laat het zien dat er binnen het ambtelijk apparaat ruimte was voor individuele afwegingen en getuigenissen van goed gedrag om werklieden te beschermen tegen collectieve strafmaatregelen.