Afschrift van een proces-verbaal. Behoort bij brief 77/10/3 M.dd.28 Maart 1944 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

PRO-JUSTITIA.
Marktwezen No.83/9
Afdeeling 47.

Afschrift.
PROCES-VERBAAL.

Proces verbaal contra Willem Borst, oud 42 jaar aardappelen-verwerker wonende Kinkerstraat 298 III, te Amsterdam.
Christiaan Nicolaas August Nees, oud 60 jaar, aardappelenverwerker wonende Bellamystraat 20 II te Amsterdam.
Hendrik Bonte, oud 33 jaar, grond-werker, wonende Nieuwe Leliestraat 151 huis te Amsterdam.
Joseph Jan Kowski, oud 57 jaar, aard-appelenverwerker, wonende Bentinck-straat 14 III te Amsterdam, verdacht van verduistering van Aardappelen gepleegd op of omstreeks 20-21-22 en 24 Januari 1944 op de Centrale Markt te Amsterdam, en contra Simon Couveé, knecht, oud 17 jaar, wonende Gillis van Ledenbergstraat 29 III te Amsterdam, verdacht van medeplichtigheid aan bovengemelde verduistering.

Op Donderdag 27 Januari 1944, kwam mij, Jacob Pieter Nicolaas Boon, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, ter oore, dat een bij den dienst van het Marktwezen bekende kruier, genaamd Simon Couveé, wonende Gillis van Ledenbergstraat 29 III te Amsterdam-West, zich op de Centrale Markt meermalen zou hebben schuldig gemaakt aan diefstal van aardappelen. Tezamen met Barehd Felthuis, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente en eveneens dienstdoende op de Centrale Markt heb ik een onderzoek ingesteld en hoorden wij op Vrijdag 28 Januari 1944 een ons van aanzien Bekend persoon die ons later de gevraagd opgaf te zijn genaamd:
SIMON COUVEÉ, geboren te Amsterdam, 19 September 1926, Nederlander, knecht, wonende Gillis van Ledenbergstraat 29 III te Amsterdam, West, die ons desgevraagd als volgt verklaarde: "Ik bezoek regelmatig de Centrale Markt om kruiers werkzaamheden te verrichten. Op Donderdag 20 Januari 1944, omstreeks 9 uur v.m. werd ik op het terrein van de Centrale Markt door een mij van aanzien bekend persoon aangesproken en verzocht deze mij of ik voor hem een handkar met aardappelen van de Centrale Markt naar de Gillis van Ledenbergstraat alhier wilde overbrengen. Ik moest daar dan maar op dezen persoon blijven wachten. Ik heb toen een handkar welke aan de zoogenaamde aardappelenkant van de Centrale Markt stond en beladen was met gestorte aardappelen overgebracht naar een steegje in de genoemde Gillis van Ledenbergstraat. Weinige oogenblikken daarna, het was omstreeks 9.30 v.m. kwam de persoon die mij de opdracht had gegeven met nog eenige andere mannen bij mij in bedoelde steeg, alwaar zij de gestorte aardappelen uit de handkar haalden en deze in zakken deden, waarna zij zich hiermede verwijderden. Ongeveer 35 KG aardappelen hadden zij in de laadbak van de handkar gelaten en die mocht ik behouden als belooning voor mijn diensten. Ik heb deze aardappelen toen meegenomen naar mijn huis. Wie van deze menschen nu degene geweest is die mij had verzocht de handkar van de Centrale Markt naar de Gillis van Ledenbergstraat te brengen kan ik niet meer herinneren. Het is ook niet bij deze eene keer gebleven want ook op 21 Januari 22 Januari en 24 Januari 1944 heb ik, voor deze personen een handkar met aardappelen van de Centrale Markt naar de Gillis van Ledenbergstraat overgebracht en werden vandaar dan de aardappelen door hen weggehaald. Telkens kreeg ik dan voor mijn moeite het restant aardappelen en heb ik op dien manier in totaal 175 KG. aardappelen gehad. Ik heb deze steeds meegenomen naar mijn huis. Voor zoover ik weet zijn deze vier personen thans aan het werk aan de Motorkade te Amsterdam-Noord. Daar zijn zij bezig met het indragen van aardappelen. Ik weet dat omdat ze mij verzocht hadden een dezer dagen met een handkar naar de Motorkade te komen waar ik dan 10 mud, dat is 700 KG aardappelen moest halen voor hen en ook deze weer brengen naar de Gillis van Ledenbergstraat. Zoover is het echter niet gekomen. Ik weet niet op welk een manier deze menschen aan de aardappelen zijn gekomen. Hoewel ik deze menschen niet van naam ken, zal het mij toch wel mogelijk zijn hen bij wederzien te herkennen. Verder kan ik U niets meer verklaren". Dit document is een getuigenverklaring en proces-verbaal betreffende de diefstal van aanzienlijke hoeveelheden aardappelen. De kern van de zaak is als volgt:
* De Modus Operandi: Vier mannen (Borst, Nees, Bonte en Kowski) gebruikten de 17-jarige kruier Simon Couveé om volle handkarren met aardappelen van de Centrale Markt naar een steegje aan de Gillis van Ledenbergstraat te rijden. Daar werden de aardappelen in zakken overgeladen en weggevoerd.
* De Beloning: Couveé werd niet in geld betaald, maar in natura. Hij mocht telkens het restant van de aardappelen (ongeveer 35 kg per keer) houden. In totaal had hij zo 175 kg verzameld.
* Omvang: De verklaring spreekt over meerdere dagen in januari 1944. Er was bovendien een plan om op korte termijn 10 mud (700 kg) te verduisteren vanaf de Motorkade in Amsterdam-Noord.
* Signalement: Couveé verklaart de mannen niet bij naam te kennen, maar ze wel te kunnen herkennen. De politie heeft de namen van de verdachten echter al vastgesteld, zoals blijkt uit de aanhef van het proces-verbaal. Dit document stamt uit januari/maart 1944, een periode midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
1. Voedseltekort: Aardappelen waren strikt gerantsoeneerd. Diefstal van 175 kg (en de geplande 700 kg) was een ernstig economisch delict. De schaarste nam in 1944 hand over hand toe, wat leidde tot een bloeiende zwarte markt.
2. De Centrale Markt: De markt aan de Jan van Galenstraat was het logistieke hart van de voedselvoorziening in Amsterdam. Toezicht werd gehouden door ambtenaren van het Marktwezen, die vaak ook de status van (onbezoldigd) veldwachter hadden om handhavend op te kunnen treden.
3. De Wethouder voor de Levensmiddelen: Het feit dat dit afschrift direct aan de wethouder werd gestuurd, onderstreept het politieke en maatschappelijke belang van de voedseldistributie en de bestrijding van corruptie en diefstal binnen de keten in oorlogstijd.
4. Simon Couveé: Het gebruik van een minderjarige (17 jaar) als 'loopjongen' was een tactiek om zelf buiten schot te blijven bij een eventuele eerste controle op het marktterrein.