L. Houtstr

Administratieve correspondentie en interne notities betreffende de aardappeldistributie.

Het document is een dossierstuk uit de bureaucratie van de voedseldistributie tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het centrale punt is een geschil over verloren aardappelbonnen. 1. **De claim:** Winkelier Salomon Springer (gevestigd aan de Lange Houtstraat 42, Amsterdam) claimde dat hij op 22 juni 1918 drie bonnen uit boekje No. 1182 was verloren nadat deze wel waren afgestempeld door de distributeur (Helms), maar voordat de aardappelen fysiek waren geleverd. 2. **De initiële bevestiging:** C.F. Helms Sr. bevestigt op het kleine briefje dat de bonnen inderdaad zijn aangeboden voor stempeling, maar dat er niets op is afgeleverd. 3. **Het onderzoek:** De aantekeningen van 'Wz' (waarschijnlijk een referendaris of afdelingshoofd) tonen een proces van verificatie. Op 12 augustus wordt gevraagd of de specifieke bonnen alsnog zijn ingeleverd. Een aantekening van H. Sixma op 24 juni (mogelijk later toegevoegd aan het dossier) en een latere controle wijzen uit dat de bonnen wél zijn ingeleverd ("6 NC ingeleverd"). 4. **De afwijzing:** De uiteindelijke brief (het hoofdblad) deelt aan Springer mede dat zijn verzoek om terugbetaling wordt afgewezen, omdat uit onderzoek is gebleken dat de bonnen reeds zijn verzilverd en de aardappelen zijn afgegeven. Het dossier wordt op 3 september 1918 gesloten ("In besprek"). ---

Een handgeschreven pagina uit een register of administratief overzicht (mogelijk een personeels- of militieregister).

* **Handschrift:** Het betreft een vlot, leesbaar cursief handschrift, typisch voor de Nederlandse administratie uit het eerste kwart van de 20e eeuw. * **Geografie:** Alle vermelde adressen wijzen naar Amsterdam. De locaties zijn verspreid over de stad, waaronder de Jordaan (Palmstraat, Palmgracht, Laurierstraat), het Centrum (Singel, Prins Hendrikkade), de Wittenburgerbuurt en Amsterdam-Noord (Gentiaanplein, Blauwe Distelweg). * **Adressering:** De Romeinse cijfers achter de huisnummers (I, II, III, IV) geven de verdieping aan. "Huis" betekent de begane grond. * **Opmerkelijke inschrijving:** Bij J.F. Verwijk staat de toevoeging "schip jonge pieter", wat aangeeft dat deze persoon op dat moment woonachtig was op een schip dat waarschijnlijk aan de Lijnbaansgracht lag afgemeerd.

Register/Lijst van marktkooplieden.

* **Sociale structuur:** De lijst bevat een zeer hoog percentage Joodse namen (Cohen, Casseres, Gobetz, Goudeketting, Vischjager, Wijnschenk, Zwaaf), wat logisch is gezien de locaties (Uilenburg, Waterlooplein en Jodenbreestraat vormden het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt). * **Handelswaar:** De artikelen weerspiegelen een typische vroege 20e-eeuwse markt: veel textiel ("Stoffen", "2e hands kleeding", "Ondergoederen"), verse etenswaren ("Versche visch", "Fruit", "Gekookte harten") en specialiteiten ("Alc. vrije dranken", "Cons. ijs"). * **Geografie:** De kooplieden woonden vaak in de directe nabijheid van de markten (Jodenbreestraat, Rapenburgerstraat, Oude Schans), maar ook in de nieuwere wijken zoals de Pijp (v. Woustraat, Gov. Flinckstraat). * **Administratieve details:** Er zijn doorhalingen en correcties zichtbaar (bijv. bij Goudeketting en Wittenhuizen), wat wijst op een actief gebruikt werkdocument van een marktmeester of gemeentelijke instantie. ---

Document

* **Afkortingen**: Er wordt veel gebruikgemaakt van afkortingen zoals 'id.' (idem, hetzelfde als hierboven), 't/o' (tegenover), 'perc.' (perceel/pand), 'kl. eetw.' (kleine eetwaren) en 'alc.vrije' (alcoholvrije). * **Adressering**: Romeinse cijfers achter de straatnummers (bijv. I, II, III) duiden de verdieping aan waarop de persoon woonachtig was. 'hs' staat voor huis/begane grond. * **Ordening**: De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (sectie H t/m K). * **Locaties**: De genoemde locaties bevinden zich allen in Amsterdam, met een merkbare concentratie in de Joodse buurt (Waterlooplein, Muiderstraat) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tugulaweg).

Getypte administratieve lijst met uitgebreide handgeschreven annotaties in blauwe inkt.

* **Structuur:** Een getypte lijst die later is bijgewerkt. De kolommen tonen de sociaal-economische status van de personen: velen zijn "lompenkoopman" of "venter", beroepen die kenmerkend waren voor de armere Joodse bevolking in de Amsterdamse Jodenbuurt. * **Annotaties:** De handgeschreven blauwe inkt bevat cruciale informatie over de geldigheid van ventvergunningen. De letter 'E' verwijst waarschijnlijk naar een registratienummer of lokatie (zoals Waterlooplein of Nieuwmarkt). De letter 'G' gevolgd door een datum geeft aan wanneer een vergunning geldig was of is afgegeven. * **Taalgebruik:** De voetnoot gebruikt de term "de Jood", wat wijst op een document dat is opgesteld door of voor de Duitse bezettingsautoriteiten (mogelijk de *Zentralstelle* of de Joodse Raad onder dwang), waarbij een strikt onderscheid werd gemaakt op basis van etniciteit. * **Opvallende details:** * De aantekening "overl. Dec. 1942" bij A. Samson. * Veel "G"-data liggen in januari en september 1942, de periode waarin de Jodenvervolging in Amsterdam door deportaties intensiveerde. * De adressen (Uilenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Joden Houttuinen) vormen het hart van de historische Joodse wijk.

Document

* **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens van 48 mannen: een registratienummer (beginnend met 'J', wat waarschijnlijk staat voor 'Jood'), initialen en achternaam, het laatst bekende woonadres in Amsterdam (inclusief verdieping) en de geboortedatum. * **Doel:** Administratieve vastlegging van de tewerkstelling van Joodse mannen in het kader van de 'Werkverruiming'. * **Uiterlijke kenmerken:** De rode en zwarte vinkjes wijzen op een actieve controle van de lijst, mogelijk bij vertrek uit Amsterdam of aankomst in het kamp. De Romeinse cijfers achter de adressen duiden de verdieping aan (I, II, III, IV, V) of 'hs' voor huis (begane grond). * **Demografie:** De mannen op deze pagina zijn geboren tussen 1888 en 1920. Ze woonden verspreid over Amsterdam, met een concentratie in de Oosterparkbuurt en de Transvaalbuurt (bijv. Tugulaweg, D. Theronstraat, Retiefstraat).

Getypte namenlijst (mogelijk een kaartsysteem of administratief register).

* **Structuur:** De lijst is strikt alfabetisch geordend op achternaam. Bij gelijke achternamen volgt ordening op initiaal. * **Geografie:** De overgrote meerderheid van de adressen bevindt zich in Amsterdamse wijken die in de jaren '40 een grote Joodse populatie kenden, zoals de Rivierenbuurt (Lekstraat, Vechtstraat, Dintelstraat), de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Kraaipanstraat) en de oude Joodse buurt (Waterlooplein, Nieuwe Keizersgracht, Rapenburg). * **Opvallende details:** * **E. Beth** is met een schrijfmachine of pen doorgestreept, wat kan duiden op een verhuizing, deportatie of overlijden ten tijde van het bijhouden van de lijst. * Bij **S. Cune** en **J.S. van Dal** is de geboortedatum per abuis ook voor de straatnaam getypt. * De afkortingen **hs, I, II, III** verwijzen naar de verdiepingen (huis, 1-hoog, 2-hoog, 3-hoog). * De typfout **"Cpppenhagen"** in plaats van Coppenhagen.

Getypte namenlijst op papier.

Het document is een administratieve lijst, waarschijnlijk onderdeel van een groter register. De opmaak is strikt en systematisch: * **Structuur:** De namen zijn alfabetisch gesorteerd op achternaam. * **Kolom 1:** Bevat de achternaam en voorletter(s). * **Kolom 2:** Bevat het woonadres. Veelgebruikte afkortingen zijn "hs" (huis/begane grond), "bel" (beletage) en Romeinse cijfers (I, II, III) voor de verdieping. De adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een concentratie in de (toenmalige) Joodse buurt en Amsterdam-Oost (bijv. Transvaalbuurt). * **Kolom 3:** Bevat de geboortedatum in de notatie dag-maand-jaar. * **Marginale notitie:** Bij de naam Schijveschuurder L. staat de handgeschreven opmerking: "10/6 42 vrijgesteld J.R.". Dit duidt erop dat deze persoon op 10 juni 1942 een vrijstelling (Sperre) had verkregen via de Joodse Raad (J.R.).

Handgeschreven administratieve registratielijst (waarschijnlijk een transport- of oproeplijst uit de Tweede Wereldoorlog).

Deze lijst bevat de persoonsgegevens van dertig mannen. Het document vertoont de typische kenmerken van de administratie van de Joodse Raad voor Amsterdam tijdens de Holocaust. De namen zijn grotendeels alfabetisch geordend (S-W). **Belangrijke observaties:** * **Doorhalingen:** De namen Asser van Win en een persoon op de Rapenburgerstraat zijn volledig doorgehaald. Dit betekende in de praktijk vaak dat deze personen op het laatste moment van een transportlijst werden gehaald, bijvoorbeeld door een 'Sperre' (vrijstelling) of opname in een ziekenhuis. * **Geografie:** De overgrote meerderheid van de genoteerde personen woonde in Amsterdamse wijken met een grote Joodse populatie, zoals de Transvaalbuurt (Blasiusstraat, Retiefstraat) en de Joodse buurt in het centrum (Nieuwe Uilenburgerstraat, Rapenburgerstraat). * **Geboorteplaatsen:** Hoewel de meesten in Amsterdam zijn geboren, valt de aanwezigheid op van een in Berlijn geboren man (Hans de Vries), wat wijst op de groep Duits-Joodse vluchtelingen in de stad.

Document

De lijst geeft een gedetailleerd overzicht van de sociaaleconomische achtergrond van een groep mannen in Amsterdam. * **Beroepen**: Er is een grote diversiteit, variërend van arbeiders (sigarenmaker, diamantbewerker, slager) tot administratieve en commerciële beroepen (koopman, importeur, kantoorbediende). Opvallend zijn ook de creatieve beroepen zoals 'toneelist' en 'fotograaf'. * **Geografie**: De adressen concentreren zich in buurten met een historisch grote Joodse populatie, zoals de Rivierenbuurt (Rijnstraat, Amstelkade, Waalstraat) en de oude Joodse buurt (Valkenburgerstraat, Geldersekade). * **Redenen voor niet-werken**: De administratie is zeer specifiek in het bijhouden waarom iemand niet aan de werkplicht voldoet. 'Dokters attest' en 'ziek uitk.' (ziekte-uitkering via de Rijksverzekeringsbank, RVB) zijn de meest voorkomende redenen. Dit wijst op een poging om via medische weg vrijstelling te krijgen van (dwang)arbeid.

Document

- **Doelgroep:** De lijst bevat uitsluitend mannen, alfabetisch gesorteerd op achternaam (A t/m S). - **Gegevensveld:** De tabel registreert basale demografische gegevens: adres, geboortedatum, geboorteplaats, nationaliteit, burgerlijke staat en aantal kinderen. - **Afkortingen:** "Adam" staat voor Amsterdam; "geh." voor gehuwd; "ongeh." voor ongehuwd; "h." voor huis/begane grond; Romeinse cijfers (I, II, III) geven de verdieping aan. De notatie "-,,--" wordt gebruikt als herhalingsteken (ditto). "UTSHU." verwijst naar Uithuizen; "Oberhsn." naar Oberhausen. "KW." bij v. Camper is een onbekende administratieve code (mogelijk 'Kindervrij' of 'Kinderwet'). - **Namenmateriaal:** De lijst bevat veel Sefardische (bijv. Caransa, Cohen Rodriguez, Slangjas) en Asjkenazische familienamen die kenmerkend zijn voor de Amsterdams-Joodse gemeenschap.

Handgeschreven register/presentielijst.

* **Demografie:** De lijst bevat uitsluitend mannen, voornamelijk geboren tussen 1880 en 1910. De overgrote meerderheid is afkomstig uit Amsterdam (A'dam), met adressen die geconcentreerd zijn in de Joodse buurten van Amsterdam-Oost (o.a. Tugelaweg, Vrolikstraat). * **Nationaliteit:** De meesten hebben de Nederlandse nationaliteit. Opvallende uitzonderingen zijn Harry van Praag (geboren in Londen) en Isidor Isaac Reiss (geboren in Lemberg, staatloos). * **Administratieve tekens:** Vrijwel alle namen zijn voorzien van een vinkje (V) in de linkermarge, wat duidt op een controle tijdens een appel of transport. * **Sociale status:** De kolom 'Burg. staat' (Burgerlijke staat) toont 'geh.' (gehuwd), 'ongeh.' (ongehuwd), 'gesch.' (gescheiden). Bij Heini van Ramp staat de toevoeging 'kostw.' (kostwinner), een status die aanvankelijk enige bescherming tegen deportatie kon bieden.

Cohen Arie 175383 geb 11-7-'96 van Nw. Heerengr h 157 hs naar Louis Bothastr. 2 II

# TRANSCRIPTIE tuinder (48 jr) H. Preventur(?) e. b. d. Hout Sluiters bij Lijndijk 181 - H'lmeer wordt opgenomen plaats op C. M. Gasthuis mits voorzien v. goedgek. afschrift no 8. C. bericht v/h B. v. C.

½ C | 20-1-09 | Lange Houtstr. 24 A II - | x M.W. 9/11 42 [p. post] | | 25 | 56 Stodel S. | ½ Z | 30-9-84 | Rapenburgerstr. 79 I - - | x J.R. | [Linksonder handgeschreven:] *Gmt*

(Bovenaan midden) @ A. Hegeman A. Lopes Dias L. Caransa

# TRANSCRIPTIE Mvr L. Buckmeester Archimedeslaan 23. Alhier.