B. Klok

Officieel afschrift (*Afschrift*) van een beschikking van de Duitse bezettingsautoriteiten.

* **Inhoud:** De brief is een officiële toestemming aan mevrouw Klok-van der Waals om tijdelijk handel te drijven op een zogeheten "Arische markt". * **Aanleiding:** De aanleiding is de "Inhaftierung" (gevangenneming/deportatie) van haar Joodse echtgenoot. Vanwege deze "bijzondere omstandigheden" verlenen de autoriteiten haar een standplaats om in haar eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. * **Voorwaarde:** De vergunning is strikt tijdelijk. Zodra haar echtgenoot zou terugkeren, moet zij de standplaats onmiddellijk weer afstaan. Dit onderstreept de racistische logica van de bezetter: een huishouden met een Joods gezinshoofd mocht niet profiteren van de reguliere economie. * **Terminologie:** Het gebruik van termen als "arischen Markt" en "jüdischen Ehemann" is typerend voor de uitsluitingspolitiek van de nazi's, waarbij de economie volledig werd gesegregeerd op basis van afkomst. * **Administratieve afhandeling:** De handgeschreven noten laten zien dat de beslissing snel werd uitgevoerd. Op 1 februari 1943 (slechts drie dagen na dagtekening) kreeg zij een plek toegewezen op de "varkensmarkt".

Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie.

In dit document verleent de economische afdeling van de Duitse *Beauftragte* in Amsterdam toestemming aan een vrouw, B. Klok-van der Waals, om een staanplaats te bemachtigen op een zogenaamde "arische markt". De tekst is doordrenkt van de nationaalsocialistische rassenideologie: 1. **Status van de aanvrager:** De vrouw wordt expliciet aangeduid als "Arische", maar haar echtgenoot als "de Jood Klok". Zij leven in wat de nazi's een *Mischehe* (gemengd huwelijk) noemden. 2. **Motivatie:** De toestemming wordt gegeven omdat haar man "in Haft" (in gevangenschap) zit. De Duitse autoriteiten willen voorkomen dat de vrouw een beroep moet doen op de bijstand (*Volkswohlfahrt*), wat de bezetter geld zou kosten. 3. **Voorwaardelijkheid:** Er wordt een zeer strikte voorwaarde gesteld: mocht haar Joodse echtgenoot terugkeren, dan moet zij haar staanplaats onmiddellijk inleveren. Dit illustreert hoe de rechten van niet-Joodse partners in gemengde huwelijken direct gekoppeld waren aan de af- of aanwezigheid van hun Joodse partner binnen het huishouden.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# TRANSCRIPTIE [Kader linksboven:] B I J B L A D V A N : M. No. 28/35/1 194 2. DOORGEZONDEN: 7/5 [Linksonder:] Alg. Zaken-Model No. 14 14333-1000-7-'41-1727

# TRANSCRIPTIE [Kader linksboven] B I J B L A D V A N : M. ˇ No. 20/15/2 1942 30/6 DOORGEZONDEN : ........................................ [Linksonder] Alg. Zaken-Model No. 14 14333-1000-7-'41-1727

# TRANSCRIPTIE 2 ex. Pl. de Glacer. vP/HG. 85/50/2 M. Verzonden 27/9-'39. 25 September 1939. den Heer A.v.Cleef, Louis Bothastraat 12 III, Amsterdam-Oost. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 23 April jl. bericht ik U, dat dezerzijds geen bezwaar bestaat, indien U op Uw plaats op de markt Albert Cuypstraat van een eigen kar gebruik maakt. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in rode inkt, rechtsboven:] *H. Muller* [Handgeschreven in rode inkt, middenboven:] *Verzonden 4/9* [Rechtsboven:] M/HB. den Heer L.H. Buys, Bewindvoerder der Fa. B. Polak Kantoor Hal 86, Centrale Markt, <u>A l h i e r .</u> 37/85/4 M. 2 September 1942. In aansluiting op de missive van den Burgemeester van Amsterdam d.d. 18 Augustus 1942 No. 697 L.M.1942., deel...