Officieel afschrift (Afschrift) van een beschikking van de Duitse bezettingsautoriteiten. Der Reichskommissar für die besetzten Niederländischen Gebiete, Der Beauftragte für die Stadt Amsterdam, afdeling Wirtschaftsreferent (Ref. Wi.). Mevrouw B. Klok v/d Waals, Hoogte Kadijk 167 I, Amsterdam. [Getypt document]

A F S C H R I F T

DER REICHSKOMMISSAR Amsterdam, den 29. Januar 1943.
für die besetzten Niederländischen Gebiete

DER BEAUFTRAGTE
für die Stadt Amsterdam
Ref. Wi.

Frau
B. Klok v/d Waals
'' A m s t e r d a m ''

Hoogte Kadijk 167 I

No. 20/2/2 M. 1943 ½ [Stempel in paarse inkt]

Betr.: Ihr Gesuch um Zulassung auf einem arischen Markt.

Auf Grund Ihres Gesuches vom 22. und 27. Januar bin ich unter den gegebenen besonderen Umständen grundsätzlich damit einverstanden, dass Sie für die Dauer der Inhaftierung Ihres jüdischen Ehemannes einen Standort auf einem der arischen Märkte von der Direktion des Centrale Markt zugewiesen erhalten. Sie sind jedoch gehalten, den Standort nach Rückkehr Ihres jüdischen Ehemannes der Direktion des Centrale Markt sofort wieder zur Verfügung zu stellen.

Im Auftrag
w.g. A. Gombault.
Wirtschaftsreferent.

[Handgeschreven aantekeningen]

Linksonder:
1/2 '43 plaats toegewezen (varkensmarkt)
m.i. [onleesbaar]

Rechtsonder:
Gezien
3-2-43
[handtekening, mogelijk Deltaer] * Inhoud: De brief is een officiële toestemming aan mevrouw Klok-van der Waals om tijdelijk handel te drijven op een zogeheten "Arische markt".
* Aanleiding: De aanleiding is de "Inhaftierung" (gevangenneming/deportatie) van haar Joodse echtgenoot. Vanwege deze "bijzondere omstandigheden" verlenen de autoriteiten haar een standplaats om in haar eigen levensonderhoud te kunnen voorzien.
* Voorwaarde: De vergunning is strikt tijdelijk. Zodra haar echtgenoot zou terugkeren, moet zij de standplaats onmiddellijk weer afstaan. Dit onderstreept de racistische logica van de bezetter: een huishouden met een Joods gezinshoofd mocht niet profiteren van de reguliere economie.
* Terminologie: Het gebruik van termen als "arischen Markt" en "jüdischen Ehemann" is typerend voor de uitsluitingspolitiek van de nazi's, waarbij de economie volledig werd gesegregeerd op basis van afkomst.
* Administratieve afhandeling: De handgeschreven noten laten zien dat de beslissing snel werd uitgevoerd. Op 1 februari 1943 (slechts drie dagen na dagtekening) kreeg zij een plek toegewezen op de "varkensmarkt". Dit document stamt uit januari 1943, een periode waarin de deportaties van Joden uit Nederland in volle gang waren. De bezetter had de Amsterdamse markten inmiddels strikt gescheiden: Joden mochten alleen nog op speciale "Joodse markten" staan (zoals op het Waterlooplein of de Gaaspstraat), die later ook werden opgeheven.

Mevrouw Klok-van der Waals bevond zich waarschijnlijk in een zogenaamd "gemengd huwelijk" (een niet-Joodse vrouw getrouwd met een Joodse man). Voor deze groep golden vaak complexe en wisselende uitzonderingsregels. In dit specifieke geval erkende de Wirtschaftsreferent (de economisch adviseur van de Beauftragte Hans Böhmcker) dat zij door de arrestatie van haar man zonder inkomsten zat. In plaats van haar sociale steun te verlenen, werd haar toegestaan om als "Arische" weer deel te nemen aan de reguliere handel, mits zij geen economische eenheid meer vormde met haar Joodse echtgenoot. De brief illustreert de bureaucratische kille wijze waarop de bezetter levens ontregelde en controleerde. A. Gombault B. Klok Klok (Mevrouw)