A. Morpurgo

Krantenpagina met advertenties en lokale berichtgeving (marktwezen).

* **Typografie:** Gebruik van diverse lettertypen (Serif, Sans-serif, Bold) om de aandacht te trekken in de advertenties. De koppen zijn vaak in kapitaal gezet. * **Structuur:** De pagina is ingedeeld in kolommen. Links bevindt zich redactionele tekst over de "St. Jansmarkt" en de activiteiten van de V.V.V. De rest van de pagina wordt in beslag genomen door kleine advertenties van lokale ondernemers. * **Inhoud:** De focus ligt sterk op de handel en het marktwezen. Veel adverteerders richten zich specifiek op "kooplieden, venters en winkeliers". Er is een duidelijke concentratie van Joodse ondernemers (namen zoals Kopée, Barzilay, Morpurgo, Mossel). * **Toon:** Wervend en concurrerend ("goedkoopste adres", "1001 keuze", "geen bluf"). De redactionele tekst heeft een verslaggeversstijl, enthousiast over de herleving van lokale tradities.

Handgeschreven brief (slotfragment).

Het document betreft het laatste gedeelte van een formele brief. De tekst bevat de slotformule van een verzoek of correspondentie. * **Inhoud:** De schrijver bedankt de geadresseerde bij voorbaat voor verleende of nog te verlenen medewerking. De openingswoorden "ziende," suggereren dat de zin op een vorige pagina begon (bijvoorbeeld: "Uitziende naar Uw spoedig bericht,"). * **Schrifttype:** Een verzorgd, klassiek Nederlands loopend schrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. De handtekening is zwierig en duidelijk gezet. * **Adresnotatie:** Het adres "St: Ant: Breestraat 38" is de verkorte schrijfwijze voor de Sint Antoniesbreestraat. De toevoeging "Amsterdam C." verwijst naar de oude postdistrictsindeling (Centrum).

Getypte brief op officieel briefpapier.

De brief is een formeel verzoek van een beroepsvereniging (de Standwerkersbond) aan de gemeentelijke instantie die verantwoordelijk is voor de markten in Amsterdam. De kern van de klacht betreft de fysieke staat van de openbare ruimte bij de Uilenburgerstraat en de Joden-Houttuinen. De toon is uiterst beleefd en ambtelijk ("heb ik de eer", "ten zeerste op prijs stellen"), wat kenmerkend is voor de correspondentie uit die tijd. De argumentatie is tweeledig: enerzijds de veiligheid van de bezoekers (het risico op struikelen door kuilen) en anderzijds het economisch belang (de negatieve invloed op de bezoekersaantallen van de markt). De handgeschreven notitie "zie Insp." suggereert dat de directeur de brief heeft doorgeleid naar een inspecteur voor verdere afhandeling of verificatie ter plaatse.

Officiële brief / Correspondentie

Het document is een zakelijke bevestiging van een toegezegde reparatie aan de openbare ruimte. De taal is formeel en hanteert de spelling van vóór de hervorming van 1947 (bijv. "Nederlandschen", "tyd", "afzienbaren"). De afkorting "b.a." onderaan staat voor 'bij afwezigheid' of 'bij aanstelling', wat duidt op een ambtelijke ondertekening namens een hogergeplaatste. De brief getuigt van de communicatie tussen een belangenvereniging (de Standwerkersbond) en de gemeentelijke autoriteiten over het onderhoud van de stad.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Kern van het verzoek:** De briefschrijver vraagt een officiële vergunning of bewijs aan voor zijn dochter (Mej. A. Morpurgo) om haar moeder (E. Morpurgo-Lopes Dias) te mogen assisteren bij de verkoop op de markt. * **Medische onderbouwing:** De noodzaak voor hulp wordt gemotiveerd door de gezondheidstoestand van de echtgenote; zij lijdt aan ernstige reuma en is onder behandeling bij de bekende arts Dr. van Breemen. Een medische controlekaart is als bewijs bijgevoegd. * **Administratieve verwerking:** De kantlijnaantekeningen wijzen op de afhandeling door de dienst Marktwezen. "gest. 28/6/39" suggereert dat de brief de volgende dag in behandeling is genomen. De vermelding "à f 0,50" duidt mogelijk op legeskosten voor het gevraagde bewijs. * **Urgentie:** De afzender vraagt om een snelle reactie (voor vrijdagmorgen), wat wijst op een naderende marktdag of dringende noodzaak.

Brief (verzoekschrift)

In deze brief verzoekt de heer A. Morpurgo de directeur van het Marktwezen om ontheffing van de plicht om zijn marktplaats op de Uilenburgmarkt fysiek te bezetten voor een periode van drie maanden. De aanleiding is een eerdere waarschuwing van de gemeente (18 oktober 1939). Marktkraamhouders waren verplicht hun standplaats regelmatig te gebruiken; deden zij dit niet, dan liepen zij het risico hun vergunning te verliezen. Morpurgo voert economische overmacht aan: door de "mobilisatie omstandigheden" (de dreiging van de Tweede Wereldoorlog en de bijbehorende verstoring van de handel) kan hij niet aan voldoende goederen komen. Hierdoor is exploitatie van de kraam verlieslatend. Opvallend is zijn aanbod om gedurende de afwezigheid wel het "marktgeld" (de staangeldvergoeding) door te blijven betalen. Dit onderstreept dat het hem erom te doen is zijn officiële rechten op de plek te behouden zonder dat hij gedwongen wordt daar zonder handelswaar te staan. ---

Handgeschreven ambtelijk advies/notitie.

In deze korte, zakelijke notitie wordt een negatief advies gegeven met betrekking tot een verzoek van een marktkoopman genaamd A. Morpurgo. De kern van het argument is de vrees voor precedentwerking: omdat veel andere kooplieden zich in een soortgelijke situatie bevinden, zou het inwilligen van dit specifieke verzoek leiden tot een kettingreactie. De auteur stelt dat de markt hierdoor uiteindelijk "half bezet" zou raken, wat duidt op een vrees voor leegloop of een verstoring van de reguliere marktbezetting en de bijbehorende inkomsten (staangelden). Het taalgebruik is formeel en typerend voor de laat-19e-eeuwse ambtelijke correspondentie.

Doorslag van een officiële brief (ambtelijke correspondentie).

De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat de heer A. Morpurgo op 30 november 1939 had ingediend. De exacte aard van het verzoek wordt niet expliciet vermeld, maar uit de context blijkt dat het betrekking heeft op zijn marktplaats op de markt in de wijk Uilenburg. De toon van de brief is strikt zakelijk en autoritair. De directeur wijst niet alleen het verzoek af, maar voegt daar een waarschuwing aan toe: als de heer Morpurgo zijn plaats op de markt niet "regelmatig bezet", zal de vergunning worden ingetrokken op basis van het geldende Marktreglement. De onderstreping van het woord "niet" in de getypte tekst benadrukt de definitieve aard van de afwijzing.

Doorslag van een getypte zakelijke brief.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat de heer Morpurgo op 30 november 1939 had ingediend. Hoewel de aard van het verzoek niet expliciet wordt genoemd, is de strekking duidelijk: de autoriteiten houden vast aan de regels. Er wordt direct gedreigd met het intrekken van de marktvergunning op de markt Uilenburg als de standplaats niet consequent wordt gebruikt. * **Toon:** De toon is ambtelijk, dwingend en onverzettelijk. Het gebruik van de onderstreping bij het woord "niet" onderstreept de definitieve aard van de afwijzing. * **Bureaucratic Context:** De codes linksboven duiden op een efficiënt archiefsysteem (waarschijnlijk initialen van de opsteller/typist en een dossiernummer). De handgeschreven notitie "extra" suggereert een afwijkende behandeling of een extra kopie voor een specifiek dossier.

Document

Dit document is een officiële melding van een overtreding van de marktverordening op de Dappermarkt in Amsterdam. Dertien kooplieden worden gerapporteerd omdat zij op zaterdag 22 juni 1940 om 21:00 uur ('9 uur n.m.') nog steeds op de markt aanwezig waren, ondanks eerdere waarschuwingen door de opzichter en de politie. De voorgestelde strafmaat is een schorsing van één dag. De lijst bevat de standplaatsnummers (bijv. 10, 2, 38), namen en woonadressen van de kooplieden. Opvallend is de grote vertegenwoordiging van Amsterdammers met een Joodse achtergrond in deze lijst (o.a. Cohen, Gokkes, Morpurgo, Reens, Vischjager, Blitz), wat kenmerkend was voor de bevolkingssamenstelling van de markthandel in Amsterdam-Oost en de nabijgelegen Jodenbuurt in die periode.

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

Vakblad voor standwerkers en marktkooplieden.

De linkerpagina toont een streng bericht van het bondbestuur (ondertekend door A. Morpurgo en JAC) over achterstallige contributies. Er wordt gedreigd met definitief royement als de schulden niet voor 1 april zijn voldaan. De lijst met namen van geschorste leden geeft inzicht in de ledenlijst van de bond op dat moment. Onderaan staat een gedetailleerde kalender van jaarmarkten en marktdagen in april voor diverse Nederlandse plaatsen. De rechterpagina bevat advertenties die specifiek gericht zijn op de beroepsgroep van standwerkers en marktkooplieden. De toon is collegiaal ("Uw collega van de markt"). Opvallend is de advertentie van L. Paes, die etui's verkoopt voor stamkaarten, identiteitsbewijzen en distributiebonnen. Dit is een cruciale aanwijzing voor de datering van het document.

Document

Handgeschreven register/lijst van marktkooplieden.

* **Administratieve structuur:** De lijst is strak georganiseerd in twee kolommen. De linkerzijde betreft non-food (textiel en kleding), de rechterzijde betreft voedingsmiddelen. De nummers in de linkerkolommen verwijzen naar marktplaatsen of vergunningsnummers. * **Goederen:** Het assortiment weerspiegelt de dagelijkse behoeften van die tijd: van basisbehoeften zoals ondergoederen, dekens en aardappelen tot luxe-artikelen zoals koek, chocolade en 'japons' (jurken). 'Ger: visch' staat voor gerookte vis. * **Naamkunde:** De lijst bevat een grote hoeveelheid namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Morpurgo, Meljado, Polak, Markus, Elzas, Boas, Franschman). Dit bevestigt de centrale rol van de Joodse bevolking in de handel op het Waterlooplein. * **Kwantiteit:** Aan de onderzijde van de kolommen staan teltotalen (20/17 en 32+3), waarschijnlijk gebruikt voor dagelijkse controle of belastinginning door de marktmeester. ---

Administratieve lijst/registratie van marktkooplieden.

Dit document is een administratieve inventarisatie van Joodse marktkooplieden op Vlooienburg (de buurt rond het Amsterdamse Waterlooplein). De lijst is opgesteld op 16 februari 1941, een zeer beladen moment in de geschiedenis van Amsterdam. De systematische opzet, inclusief geboortedata en categorisering van goederen, wijst op een formele registratie. Opvallend is de grote aanwezigheid van textielwaren (kousen, dassen) en specifieke voedingsmiddelen (koek, zuur, haring) die typerend waren voor de Joodse straathandel van die tijd. De totalen onderaan de kolommen duiden op een statistische verwerking van de gegevens, mogelijk om het aantal vergunningen te limiteren of om de Joodse handel strikter te controleren. De aantekeningen in de marge ("Zwa. 1" en "Do. 3") zijn mogelijk verwijzingen naar specifieke marktlocaties of extra administratieve codes.

Officieel formulier van de gemeente Amsterdam voor het opzeggen van een marktplaats.

Dit document is een formele afmelding van een marktplaats op het Waterlooplein door een zekere A. Morpurgo. De handgeschreven gegevens vullen een voorgedrukt formulier (M.W. 67) van de Dienst Marktwezen in. * **Persoon:** De naam Morpurgo is een bekende Sefardisch-Joodse familienaam in Amsterdam. * **Locatie:** Het Waterlooplein was van oudsher het centrum van de Joodse handel en marktactiviteiten in de stad. * **Tijdstip:** Het document is gedateerd op 7 februari 1941, met de beëindiging van de marktplaats per 10 februari 1941. Dit is een uiterst beladen periode in de geschiedenis van Amsterdam.

Briefkaart (officiële uitgifte van de PTT).

* **Administratieve verwerking:** De kaart is intensief bewerkt door de ontvangende instantie (Dienst der Marktwezen). De grote paarse stempels bovenaan en het referentienummer '864' duiden op een strikte dossiervorming. * **De aantekening:** De handgeschreven tekst in het kader is later toegevoegd (gedateerd 15 september 1942). De zin "is weder hersteld / geld wordt regelmatig voldaan" wijst op een zakelijke of financiële regeling, waarschijnlijk met betrekking tot marktgeld of een standplaatsvergunning. * **Afzenderlabel:** Het adres van de afzender is met een getypeerd en opgeplakt strookje papier aangebracht. Dit suggereert dat de afzender vaker correspondeerde en hiervoor etiketten gebruikte.

Document

De brief is een officiële ziekmelding van een marktkoopman, A. Morpurgo. De afzender informeert de Directeur van het Marktwezen dat hij vanwege ziekte niet aanwezig kan zijn op zijn toegewezen standplaats (nummer 200) op de markt in de Gaaspstraat. De ambtelijke krabbels onderaan tonen de interne verwerking: men noteert dat hij voorlopig weg zal blijven. Een maand later, op 21 september 1942, volgt een instructie (getekend door 'de Haan') dat er een formele doktersverklaring moet worden ingeleverd om de afwezigheid te rechtvaardigen.

Getypte administratieve lijst (doorslag of origineel op dun papier).

Het document is een administratieve lijst van de Amsterdamse marktdienst. Het bevat de namen van 67 kooplieden die worden afgevoerd van hun standplaatsen op diverse Amsterdamse markten (waaronder de Joubertstraat, Gaaspstraat en het Waterlooplein). Per persoon zijn de geboortedatum, het woonadres, de marktlocatie en de handelswaar genoteerd. De lijst getuigt van een strikte bureaucratische vastlegging van vergunningmutaties. Opvallend is het gebruik van aanhalingstekens (") om herhaling van marktlocaties en artikelen aan te duiden.

Getypte lijst van marktkooplieden.

* **Demografie:** De lijst bevat namen van personen die nagenoeg allemaal van Joodse afkomst zijn. De geboortedata lopen uiteen van 1874 (B. Rozelou) tot 1920 (E. de Leeuw), wat wijst op een brede leeftijdsgroep die actief was in de handel. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in de bekende Amsterdamse wijken waar veel Joodse burgers woonden, zoals de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg), de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tilanusstraat, Blasiusstraat) en de Rivierenbuurt (Rijnstraat, Lekstraat). * **Economie:** De verhandelde artikelen laten een divers beeld zien van de marktsector: textiel, manufacturen, verse eetwaren (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) en huishoudelijke artikelen. * **Administratieve bijzonderheden:** De optelsom onderaan is cruciaal. Het toont aan dat er 271 plaatsen zijn toegewezen ("uitgereikt"), terwijl er in eerste instantie slechts 254 beschikbaar waren, wat resulteert in een tekort of overschot van 17 plaatsen (mogelijk extra plekken die buiten het reguliere raster werden gecreëerd).

Document

* **Administratieve Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel. Aan de voet van de pagina staat een berekening van de totale capaciteit van de marktstandplaatsen. De beschikbare capaciteit (240 met een 20% marge) komt uit op 288 plaatsen, waarvan er 271 zijn toegewezen, met een overschot van 17. * **Artikelen:** Er is een breed scala aan koopwaar zichtbaar, variërend van eerste levensbehoeften (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) tot textielwaren (manufacturen, kanten, mode-artikelen) en huishoudelijke artikelen. * **Geografie:** De adressen bevinden zich uitsluitend in Amsterdam, met een sterke concentratie in wijken als de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg, Jodenbreestraat), de Pijp (Albert Cuypstraat, Van Woustraat) en Amsterdam-Oost (Tilanusstraat, Retiefstraat, Blasiusstraat).

Administratieve notitie op een voorgedrukt "Bijblad".

Het document is een interne ambtelijke mededeling. De kern van de boodschap is een afwijzing: er wordt besloten om aan een (niet nader gespecificeerd) verzoek van Mevrouw I. v. d. Morpurgo-Sealtiël niet te voldoen. De extra aantekening (N.B.) is van groot belang voor de reconstructie van de gebeurtenissen. Hieruit blijkt dat de betreffende persoon op 7 september 1942 al "afgevoerd" was uit de administratie. De opgegeven reden hiervoor is "wanbetaling". In ambtelijke termen uit die tijd betekende "afgevoerd" vaak het stopzetten van een uitkering, voorziening of registratie. De datum van de definitieve administratieve verwerking hiervan is 17 september 1942.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en administratieve aantekeningen.

* **Taalgebruik:** De brief is opgesteld in een formele, bijna nederige stijl ("U Edd.", "den weledd/ heer"). Opvallend zijn de spelfouten zoals "verleent" (i.p.v. verleend), "vervangin" en "atest". * **Inhoud:** A. Morpurgo meldt dat zijn dochter, die hem hielp op de Joodse markt, "naar elders is vertrokken". Hij vraagt of zijn zoon Abraham haar mag vervangen, omdat hijzelf voor enige tijd in een Joods ziekenhuis moet worden opgenomen. * **Administratieve afhandeling:** De brief bevat diverse ambtelijke aantekeningen. In het rood staat vermeld dat het verzoek ingewilligd kan worden na overlegging van een doktersverklaring. In het zwart staat een advies van de marktmeester ("geen bezwaar") gedateerd op 9 juni 1943. * **Status:** Bij het adres staat tussen haakjes "(Gespert)". Dit duidt op een "Sperre", een (tijdelijke) vrijstelling van deportatie vanwege werk of een andere speciale status.

# TRANSCRIPTIE A'dam 7/9/40. WelEd! Directeur markt Bij dezen bericht ik u dat u abuis heeft met de naam van E. Morpurgo. waar ik geregeld de Markt bezoekt in de Westerstr: en u zeker een abuis heeft met een andere E. Morpurgo Standplaats van mijn plaats is No 22, ik hoop dat u daar notie 's van neemt. Achtend E. Morpurgo.

# TRANSCRIPTIE den Heer M. Morpurgo, Bloedstraat 1-5, <u>Amsterdam-Centrum.</u> Wyk 1. 29/4/2 M 4 Augustus 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 2 Juli jl. bericht ik U, dat van de daarin vervatte klacht goede nota is genomen. De Directeur,

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (slotfragment). * **Auteur:** A. Morpurgo. * **Datering:** Onbekend (vermoedelijk midden 20e eeuw, op basis van adres en schrift). * **Taal:** Nederlands. * **Materiaal:** Blauwe/zwarte inkt op gelinieerd papier. * **Adres:** Sint Antoniesbreestraat 38, Amsterdam-Centrum.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief/Verzoekschrift (slotpagina). * **Afzender:** E. Morpurgo. * **Adres:** Therese Schwartzplein 17 II, Amsterdam-Zuid. * **Datum:** Onbekend, mogelijk 20 december (gebaseerd op de vage paarse stempels linksboven). * **Fysieke kenmerken:** Handgeschreven op gelinieerd papier met blauw/zwarte inkt. Bevat administratieve stempels bovenaan.

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, stempel/geschreven:] Nº 30/42/1 M.1941 17/11 [Hoofdtekst:] Amsterdam. 13. 11. 41. Mijnheer : Betreft de ziekte van mijn vrouw R. Leser - Morpurgo, verzoeke ik u. zolang de ziekte duurt om uitstel voor op de markt te staan. Hoogachtend A. Leser-Morpurgo N.B. Dokters Attest- [Onder de streep, administratieve aantekening:] W.O. 2 Weesperstr. 27 III [Linksonder:] W...