A. Polak

Handgeschreven ambtelijk rapport/proces-verbaal.

Het document is een dagelijks rapport van een marktinspecteur die toezicht houdt op de "marktontruiming". In de herfst van 1940 gold er een strikte regelgeving over hoe laat de kramen leeg en de koopwaar ingepakt moest zijn. Vier kooplieden worden bij naam genoemd: 1. **A. Groenteman** (Plaatsnummer 117): Zijn assistent was nog vis aan het schoonmaken na het sluitingsuur. 2. **Th. Boeke** (Plaatsnummer 135): Was nog mosselen aan het afleveren in plaats van in te pakken. 3. **A. Polak** (Plaatsnummer 159): Had de waar nog niet ingepakt. 4. **A. van Velzen** (Plaatsnummer 247): Was nog niet ingepakt en leverde nog fruit af. De administratieve verwerking toont aan dat voor de meeste kooplieden een "1e melding" (eerste waarschuwing) werd geregistreerd. De aantekening onderaan suggereert een strengere straf voor een herhaalde overtreding: een schorsing van twee dagen, waarvan één dag voorwaardelijk.

Doorslag van een getypte officiële waarschuwing/brief.

* **Inhoud:** De brief is een formele berisping aan drie marktkooplieden. De reden voor de waarschuwing is een overtreding van de marktverordening: zij hebben op donderdag 28 november 1940 hun staanplaats op de Albert Cuypmarkt niet tijdig ontruimd. * **Administratieve efficiëntie:** De snelheid van de bureaucreatie valt op. De overtreding vond plaats op 28 november, de brief werd opgesteld op 29 november en aantoonbaar verzonden op 30 november. * **Geadresseerden:** De adressen (1e Jan van der Heydenstraat, Blasiusstraat en Iepenweg) bevinden zich allemaal in of nabij de Amsterdamse wijk De Pijp en de Oosterparkbuurt. Twee van de drie achternamen (Groenteman en Polak) zijn veelvoorkomende Joodse achternamen in het Amsterdam van die tijd.

Formele waarschuwingsbrief / doorslag van ambtelijke correspondentie.

Het document is een zakelijke waarschuwing gericht aan drie individuele marktkooplieden. De opmaak duidt op een administratieve doorslag (carbon copy) waarbij de namen van de overtreders bovenaan zijn verzameld. De toon is streng en bureaucratisch ("Mij is gerapporteerd", "Ik maan U hierbij aan"). De overtreding betreft het niet tijdig verlaten van de Albert Cuypmarkt op donderdag 28 november 1940. De "Directeur" (waarschijnlijk van de Dienst van het Marktwezen) herinnert de ontvangers eraan dat zij zich stipt aan de vastgestelde markttijden moeten houden. De nummers linksboven (bijv. No. 25/243/2 M) verwijzen waarschijnlijk naar dossier- of vergunningsnummers in het archief van de marktdienst.

Afschrift van een verzoekschrift.

Dit document is een officieel afschrift van een verzoek aan het Amsterdamse gemeentebestuur. De verzoekers, A. en I.M. Polak, die reeds een vergunning uit 1938 hadden voor de verkoop van patates-frites, vragen hierbij uitbreiding van hun vergunning om ook oliebollen te mogen bakken. Opvallend is de snelle administratieve afhandeling: het verzoek is gedateerd op 3 januari, en de Directeur van het Marktwezen (Dr. A. van der Laan) geeft aan "geen bezwaar" te hebben. Een handgeschreven aantekening onderaan vermeldt dat het document op 17 januari 1940 retour naar het raadhuis is gegaan. De afkorting "w.g." staat voor 'was getekend', wat aangeeft dat dit een getypeerde kopie is van het originele, ondertekende document.

Administratief formulier/interne notitie (Bijblad).

Het document is een ambtelijke notitie betreffende een vergunningsaanvraag voor marktkooplieden. De kernpunten zijn: * **Aanvragers:** A. Polak en J.M. Polak. * **Inhoud verzoek:** Zij hebben reeds een standplaats op de markt voor het bakken van patates frites. Zij wensen hun assortiment uit te breiden met oliebollen. * **Advies:** Een ambtenaar stelt op 11 januari 1940 vast dat er "mijns inziens" (m.i.) geen bezwaar bestaat tegen deze uitbreiding. * **Besluit:** Op 16 januari 1940 wordt het definitieve besluit "Geen bezwaar" genoteerd en geparafeerd.

Een administratief register of namenlijst, vermoedelijk opgesteld tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

* **Doel van het document:** Het document dient als registratiesysteem voor de Joodse bevolking van Amsterdam tijdens de bezettingsjaren. De kolommen met straatafkortingen suggereren een geografische administratie. * **Coderingen:** * **"N"** staat hoogstwaarschijnlijk voor 'Nederlands-Israëlietisch' (Joods). * **"A"** zou kunnen duiden op 'Andere' of 'Arisch' (vaak gebruikt bij gemengde huwelijken of uitzonderingsstatussen). * De kolom **"Am. v."** bevat vinkjes bij bepaalde personen, wat mogelijk 'Amsterdam Vertrokken' betekent (vaak een eufemisme voor deportatie). * De groene/blauwe nummers met een **"X"** refereren waarschijnlijk aan transportnummers of specifieke lijsten (zoals de 'stempel'-lijsten). * **Statusmarkers:** De rode cirkels met nummers (21 t/m 24) en de schuine strepen door bepaalde velden wijzen op administratieve updates, mogelijk naar aanleiding van transporten naar kampen zoals Westerbork.

Administratieve lijst/registratie van marktkooplieden.

Dit document is een administratieve inventarisatie van Joodse marktkooplieden op Vlooienburg (de buurt rond het Amsterdamse Waterlooplein). De lijst is opgesteld op 16 februari 1941, een zeer beladen moment in de geschiedenis van Amsterdam. De systematische opzet, inclusief geboortedata en categorisering van goederen, wijst op een formele registratie. Opvallend is de grote aanwezigheid van textielwaren (kousen, dassen) en specifieke voedingsmiddelen (koek, zuur, haring) die typerend waren voor de Joodse straathandel van die tijd. De totalen onderaan de kolommen duiden op een statistische verwerking van de gegevens, mogelijk om het aantal vergunningen te limiteren of om de Joodse handel strikter te controleren. De aantekeningen in de marge ("Zwa. 1" en "Do. 3") zijn mogelijk verwijzingen naar specifieke marktlocaties of extra administratieve codes.

Administratief register of kasboek van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Structuur:** Het document is opgezet als een kwantitatief overzicht. Elke rij vertegenwoordigt een handelaar, en de kolommen rechts dienen om de handelstypes te turven. * **Inhoud:** De lijst toont een grote diversiteit aan kleinschalige handel rond de eeuwwisseling, met een sterke nadruk op tweedehands kleding ("2' hands kleeding"), wat met 24 vermeldingen de grootste categorie is. * **Sociaal-economisch:** De overvloed aan Joodse achternamen (zoals Polak, Waterman, Cohen, Casseres, Montezinos) suggereert dat dit register betrekking heeft op een Joodse buurt of markt, zeer waarschijnlijk de Amsterdamse Jodenbuurt (bijv. Waterlooplein of Uilenburg). * **Tijdsspanne:** Hoewel de data ver uit elkaar liggen, lijken de inschrijvingen in een vergelijkbaar handschrift te zijn gedaan, wat kan duiden op een overschrijving uit eerdere registers voor administratieve doeleinden of een langdurig lopend dossier per standplaats.

Getypte lijst op papier, waarschijnlijk een bankafschrift, grootboekpagina of een administratieve namenlijst.

* **Structuur:** Het document is een gesorteerde lijst, waarschijnlijk op basis van de numerieke waarde in de tweede kolom (aflopend van 1.089,18 naar 623,47). De horizontale lijnen en de cijfers in de uiterst rechtse kolom suggereren een indeling in categorieën of schalen. * **Namen:** De lijst bevat veel typisch Nederlandse achternamen (Zwaan, Zeeman, De Gooyer). Een significant aantal namen (Groenteman, Wijnschenk, Polak, Roozelaar) komt veel voor binnen de Joodse gemeenschap in Nederland, wat relevant kan zijn voor de historische context. * **Watermerk:** Het watermerk "AMSTERDAMSCHE BANK" dateert het document vóór 1964, het jaar waarin deze bank fuseerde tot de AMRO Bank. Gezien de schrijfmachine en de opmaak stamt het waarschijnlijk uit de periode 1940-1960. * **Getallen:** De bedragen zijn genoteerd met een komma voor decimalen en een punt voor duizendtallen, wat destijds de standaard was voor Nederlandse guldens. De breuken (¼, 2¼, etc.) zouden rentepercentages of specifieke administratieve codes kunnen zijn.

Ambtelijk bijblad/notitie op een standaardformulier (Model No. 14).

Dit document betreft de beëindiging van een administratieve procedure rondom ene **A. Polak** (Albert Cuypstraat 159, Amsterdam). Uit de notitie blijkt dat een verzoek (vermoedelijk voor sociale steun of een aanstelling) wordt ingetrokken. De opgegeven reden is dat de "toekomstige aspirant" (de persoon op wie de aanvraag betrekking had) is gearresteerd door de **D. politie** (Duitse politie). Het document is een schrijnend voorbeeld van de kille, bureaucratische verwerking van de Tweede Wereldoorlog-realiteit: een arrestatie door de bezetter leidt simpelweg tot het label "verzoek als ongedaan beschouwen" en de instructie "opbergen". Gezien de naam Polak en de locatie in de Amsterdamse Pijp, is de kans groot dat deze arrestatie verband hield met de jodenvervolging.

Doorslag van een getypte ambtelijke brief.

In deze brief verzoekt de directeur van een Amsterdamse gemeentedienst aan de wethouder om een exploitatievergunning te verlenen aan de heer A. Polak. Polak heeft reeds een kleinschalige voorziening ("lokaaltje") geopend op de hulpmarkt aan de Gaaspstraat om warme dranken te verkopen aan collega-kooplieden. Hoewel de politie al informeel heeft aangegeven dat de vergunning verleend zou moeten worden, wijst de directeur op de noodzaak om formeel advies in te winnen bij de Hoofdcommissaris van Politie. De brief is opgesteld in de formele, ambtelijke stijl die gebruikelijk was in die periode.

Handgeschreven ambtelijke notitie op een voorgedrukt formulier ("Bijblad").

Het document is een interne ambtelijke notitie betreffende een verzoek van een zekere heer A. Polak. Polak wenst een vergunning te verkrijgen voor de verkoop van alcoholvrije dranken en wil hiervoor gebruikmaken van het gebouwtje van een lokale speeltuinvereniging. De kern van de notitie is de instructie dat Polak voor dergelijke verzoeken verwezen is naar de "Joodschen raad" (Joodse Raad). Er wordt geconstateerd dat Polak deze stap inmiddels heeft gezet. Het document is op 13 januari 1942 ondertekend door ene 'De Haan' en voorzien van de instructie "Voorloopig opbergen", wat duidt op een (tijdelijke) afhandeling van het dossier in deze specifieke ambtelijke kolom.

Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie.

Dit document is een formele aanvraag voor een exploitatievergunning voor een ververschingslokaal (een kantine of koffiehuisje) op een marktterrein. De directeur van het Marktwezen verzoekt de wethouder om medewerking, waarbij hij aangeeft dat de politie al positief heeft geadviseerd, maar dat een formeel oordeel van de Hoofdcommissaris nog noodzakelijk is. Opvallend is de administratieve weg: de brief is gedateerd op 29 november, wordt op 4 december officieel ontvangen en op diezelfde dag door de wethouder direct doorgeleid naar de politie voor advies. Dit getuigt van een strikte ambtelijke hiërarchie en procedurele afhandeling in oorlogstijd. De naam 'Polak' en de locatie 'Gaaspstraat' zijn in deze periode (november 1941) cruciaal voor de historische duiding.

Doorslag van een officiële brief (administratieve correspondentie).

De tekst is een korte, zakelijke afwijzingsbrief. De heer A. Polak had op 13 december 1941 een verzoek ingediend (waarschijnlijk een bezwaarschrift of een aanvraag voor een vergunning of vrijstelling). Dit verzoek is behandeld door een commissie binnen de "Visscherij-centrale", maar is afgewezen zonder opgaaf van specifieke redenen, anders dan dat er "geen aanleiding" voor inwilliging is gevonden. De toon is strikt bureaucratisch en afstandelijk, typerend voor de ambtelijke correspondentie tijdens de bezettingsjaren. De handgeschreven notitie "Verzonden 17/12" duidt erop dat dit een archiefexemplaar (doorslag) is voor de eigen administratie van de verzendende instantie.

Handgeschreven brief met bijgevoegde ambtelijke of zakelijke notitie (op een roze strookje), ingeplakt in een dossier of register.

Dit document is een administratief fragment uit de Tweede Wereldoorlog. De kern is een zakelijk schrijven van A. Polak aan de heer Stam op de Vischmarkt. De toevoeging op het roze strookje is cruciaal voor de interpretatie: "versche aal toewijzing nazien". Dit duidt op de distributie en rantsoenering van voedsel (verse paling) tijdens de bezetting. De naam van de afzender (Polak) en het adres (Waterlooplein 15) zijn zeer betekenisvol. Het Waterlooplein was het hart van de Joodse buurt in Amsterdam. In april 1942, de datum van dit schrijven, was de Jodenvervolging in een vergevorderd stadium; slechts enkele dagen later, op 3 mei 1942, werd de Jodenster verplicht. De administratieve krabbels van "Gebr. Th. A. Brandenburgh" suggereren een controlerende functie, mogelijk binnen een distributieorgaan of een handelsorganisatie die de toewijzingen aan handelaren beheerde.

Handgeschreven zakelijke brief.

De brief betreft een formeel verzoek of een reclamatie met betrekking tot de distributie van goederen. De afzender, A. Polak, ageert tegen het feit dat hem geen "toewijzing van aal" (paling) is toegekend. Hij voert aan dat hij in het verleden een substantiële omzet in dit product had en gaat uit van een administratieve fout. De geadresseerde, de heer Stam op de Amsterdamse Vischmarkt, bekleedde waarschijnlijk een officiële functie binnen de distributieorganisatie voor de vishandel. De toon van de brief is formeel en zakelijk, eindigend met een duidelijke verwachting voor de toekomst. Rechtsboven op de brief is in blauwe inkt of met een stempel de naam "a. Polak" aangebracht, vermoedelijk voor archivering of snelle identificatie door de ontvanger.

Doorslag van een officiële brief/kennisgeving.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat op 22 december (1941) door de heer Polak was ingediend. Het verzoek is behandeld door een commissie binnen de "Visscherijcentrale", maar er is geoordeeld dat er geen reden is om aan het verzoek te voldoen. De aard van het verzoek wordt in dit document niet gespecificeerd. * **Vorm:** Het betreft een zakelijke, ambtelijke mededeling op grijsachtig papier (waarschijnlijk oorlogskwaliteit). De toon is kortaf en bureaucratisch. De afkorting "HG" rechtsboven staat mogelijk voor een administratieve afdeling of archiefcode. * **Staat van het document:** Het document is een doorslag (carbon copy), wat gebruikelijk was voor het eigen archief van de verzendende instantie.

Handgeschreven ambtelijke notitie of besluitenlijst op een los blad.

Het document bevat korte, zakelijke besluiten over de toewijzing van goederen (waarschijnlijk vis) aan verschillende personen. * **Beperking van aanbod:** Bij **A. Polak** en **L. Vrachtdoender** wordt geoordeeld dat zij al over voldoende voorraad beschikken ("heeft genoeg"), waardoor een verhoging van de toewijzing wordt geweigerd. * **Vakbekwaamheid en Historie:** Bij **J. J. Tak** wordt een aanvraag afgewezen omdat hij geen verleden heeft in de vishandel. Dit wijst op een reguleringssysteem waarbij alleen erkende vaklieden recht hadden op schaarse middelen. * **Administratieve mutatie:** Bij **H. J. Vermeulen** is de status 'idem' (afwijzen), met de cruciale toevoeging dat de persoon is overleden. * **Onzekerheid en Uitstel:** Bij **R. C. Jansen** is er sprake van een specifieke hoeveelheid (40 kg) voor een coöperatie ('coop'). Er bestaat twijfel over zijn zakelijke status ("Is zelf grossier?"). Een klacht over deze zaak wordt aangehouden tot de volgende maandag voor verdere behandeling.

Administratief registerblad / grootboekpagina.

Dit document vormt een administratieve neerslag van de grootschalige diefstal van Joodse bezittingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het register toont een systematische aanpak waarbij elke persoon wordt geïdentificeerd met een uniek nummer (Serie/No). Opvallend is de concentratie van adressen in de Joodse buurt (Jodenbreestraat, Lepelstraat, Nieuwe Kerkstraat) en de Transvaalbuurt. De kolom "d.d. Inlevering" laat zien dat eind januari 1942 een piekperiode was voor het vorderen van deze eigendommen. Marginale notities zoals "per post", "ingeleverd Stadhuis" en verwijzingen naar sociale zaken ("M.S.") wijzen op de complexe bureaucratische verwevenheid van de roof. Namen die vaker voorkomen (zoals Locher, Waterman, Nikkelsberg) duiden op de registratie van volledige gezinnen of verwanten.

Register/Lijst van personen met adressen (handgeschreven).

De lijst vertoont kenmerken van een administratieve index van personen. Opvallend is de concentratie van namen die historisch geassocieerd worden met de Joodse gemeenschap in Amsterdam (bijv. Nikkelsberg, Pach, Sarfatij, Pinto, Polak, Sjouwerman). De adressen bevinden zich grotendeels in de toenmalige Joodse buurt (Uilenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Krugerplein). De kolommen "S." en "№" verwijzen hoogstwaarschijnlijk naar dossier- of kaartnummers in een centraal archief. De doorhalingen suggereren mutaties, zoals verhuizingen of administratieve correcties.

Administratieve lijst (afschrift van een afvoerlijst) betreffende Joodse dwangarbeiders in werkkampen.

Dit document is een administratief overzicht van mutaties in de bezetting van drie "Jodenkampen": Kerrien (nabij Spier), Gijsselte (nabij Pesse) en De Vecht (nabij Dalfsen). De lijst is opgesteld in de vroege zomer van 1942. Opvallend is het hoge aantal mannen dat als "gevlucht" staat genoteerd. Bij veel van deze namen staat de latere aantekening "St. Petgat" met een datum (bijv. 20/6). Dit verwijst naar kamp Steggerda (ook wel kamp Petgaten genoemd), wat suggereert dat deze vluchtelingen ofwel gepakt zijn en daarheen gestuurd, of dat er een administratieve overplaatsing plaatsvond. De kolommen bevatten cruciale informatie voor genealogisch en historisch onderzoek: * **Geboortedatum:** De eerste kolom. * **Naam:** De aanduiding "J." na de naam staat voor "Jood", een nazi-classificatie. * **Beroep:** Variërend van diamantbewerker en letterzetter tot venter en los arbeider. * **Status:** "vrijgesteld" (vaak tijdelijk), "afgekeurd" (medisch) of "gevlucht". * **Gemengde huwelijken:** De laatste regel toont een vrijstelling "i.v.m. Arische vrouw", wat wijst op de (aanvankelijke) beschermde status van Joodse mannen in een gemengd huwelijk.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve indexkaart / registratiekaart. * **Persoon:** J. Polak, geboren 10 maart 1890. * **Locatie:** Uilenburg, Amsterdam. * **Datum:** Oktober/november 1939 - februari 1940. * **Instelling:** Onbekend, mogelijk werkverschaffing of sociale steun.

# TRANSCRIPTIE A. Polak plaats 91 Uilenburg R. Polak-Abram plaats 224 K.C. Op andere markten geen vaste plaats en staat niet ingeschreven - d. 17/12 '41

# TRANSCRIPTIE W. POLAK MED. DOCTs. ARTS Prins Hendrikkade 144 AMSTERDAM.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve rapportage / interne nota. * **Instantie:** Gemeente Amsterdam, vermoedelijk Afdeling Marktwezen (gebaseerd op "Model No. 14" van Algemene Zaken). * **Betrokken persoon:** E. Polak, marktkoopman op het Mosplein (Amsterdam-Noord), standplaats 16. * **Datum:** 15 oktober 1940 tot 24 oktober 1940. * **Kenmerken:** Dossiernummer 850; M. No...