Bernhard Jalowitz

**Het levensverhaal van Bernhard Israel Jalowitz en Erna Christine Jalowitz-Sambo** Bernhard Israel Jalowitz werd geboren op 28 juli 1901 in Kletzko, provincie Gnesen (Polen). Hij groeide op in een joods gezin en doorliep de evangelische volksschool. Zijn vader was slager. Vanaf zijn veertiende volgde hij een koopmansopleiding in Berlinchen (Neumark) en ging later over op het kleermakersvak. Door een ongeval moest hij zijn diensttijd vroegtijdig beëindigen. Na diverse baantjes werkte hij als dameskleermaker in Berlijn. De economische situatie dwong hem echter in andere beroepen te werken, zoals hulp bij metaalwerk en in de bouw. In 1935 verliet hij Duitsland. De dreigende situatie voor Joden noopte hem te emigreren naar Amsterdam, waar hij uiteindelijk werk vond als dameskleermaker. Twee maanden na de Duitse bezetting van Nederland werd hij op 10 juli 1940 gearresteerd, en op 27 september 1941 samen met zijn vrouw Erna veroordeeld wegens 'rassenschande' – het overtreden van de _Nürnberger Gesetze_, specifiek §1 en §5 van het Blutschutzgesetz. Erna Christine Sambo was van Duitse, protestants-christelijke afkomst en groeide op in Heide (Schleswig-Holstein). Ze ontmoette Bernhard in 1925 tijdens zijn werk als vertegenwoordiger. Er ontstond een relatie die zich in de loop der jaren, ondanks onderbrekingen, ontwikkelde tot een langdurige verloving. Ze woonden zelfs periodes bij elkaars familie. In 1936 verliet ook Erna Duitsland, zogenaamd op eigen initiatief. In werkelijkheid volgde ze Bernhard naar Amsterdam, waar ze hem opzocht via een adres dat zij van zijn moeder had ontvangen. Hun poging om in Nederland te trouwen mislukte: de Nederlandse autoriteiten weigerden huwelijken tussen Duitse staatsburgers als een van hen joods was, op verzoek van de Duitse overheid. In juli 1938 reisden Bernhard en Erna naar Londen, waar zij op 23 juli 1938 trouwden. Dit huwelijk werd door de nazi-autoriteiten beschouwd als een doelbewuste poging om de rassenwetten te omzeilen en daarmee als strafbaar feit. In het vonnis werd duidelijk dat de rechtbank hen zwaarder strafte vanwege de volharding waarmee zij hun relatie voortzetten ondanks de wettelijke en maatschappelijke belemmeringen. Bernhard kreeg 3 jaar tuchthuisstraf (minus 6 maanden voorarrest), en Erna 2 jaar (minus 8 maanden). Beide verloren ook voor 3 jaar hun burgerrechten. De rechtbank beschuldigde Bernhard ervan de drijvende kracht achter de huwelijksplannen te zijn geweest, ondanks dat het paar al meer dan 10 jaar verloofd was. Erna werd verweten haar "Duitse bloed" te hebben verraden. Beiden zouden met volle kennis van de wetten hun huwelijk in het buitenland gepland en voltrokken hebben – eerst geprobeerd in Nederland, en uiteindelijk succesvol in Engeland. Bernhard werd na zijn veroordeling overgebracht naar onder andere de gevangenissen van Plötzensee, Luckau en Brandenburg-Görden. Erna verbleef in de gevangenis van Moabit. In de stukken is ook sprake van correspondentie van Martha Galke, die meermalen probeerde bezoek te regelen voor Bernhard.

Door de gestapo opgepakt.