Ambbtelijk rapport / proces-verbaal van bevindingen. 10 september 1940. J. Kroese, Ten Katestraat 39 III
Nº 27/80/1 M. 1940 [stempel] / WH 19/9 1 27/80/2 [handgeschreven]

Rapport:
Dinsdag 10 September 1940 des n.m. 3 uur 40 min:
vervoegde ik mij voor de invordering van het verschuldigde
marktgeld bij den plh. 20 Ten Katestr: J Kroese. Op zijn stal stond
een groote schaal waarvan de bodem geheel was bedekt met
klein zilver- en kopergeld. Bij de aanbieding van de kwitantie
„wat ik reeds had geschreven“ voegde hij ons op norsche toon
toe: „ik heb het niet.“ Ik heb hem geantwoord dat een groot
bedrag geld in de schaal lag en hij ruimschoots kon betalen.
Hij bleef halstarrig weigeren en voeg de mij toe: „ik kan niet
helpen dat je de kwitantie hebt geschreven, met dat geld moet
ik mijn handel betalen.“ Daarna heb ik telefonisch deze aange-
legenheid met den Inspecteur besproken. Ingevolge opdracht
is toen opnieuw de kwitantie aangeboden. Kroese werd toen
zeer driftig en antwoordde het navolgende: „ik vergod ver-
dom het te betalen en zal mijn bestuur daarover aanspreken“,
hij deed voorkomen dat hem groot onrecht werd aangedaan.
Ik acht het optreden fnuikend voor onze prestige en niet
in ’t belang van de goede orde op de markt. De houding van
verzet neemt een steeds meer geaccentueerd karakter aan.
De straffen en proces-verbaal wegens beleediging schijnen
geen effect te hebben. Ik verzoek, mede in het belang van
Kroese, hem schriftelijk te doen opmerken dat als hij blijft
doorgaan ons onbeschoft te bejegenen, of andere plaatshouders
lastig valt, dan onverwijld aan B & W een verzoek zal
worden gedaan om hem voorgoed het recht te ontnemen
voor een plaats op de markt. * Inhoud: Het rapport beschrijft een confrontatie tussen een marktbeambte en koopman J. Kroese. Kroese weigert zijn marktgeld te betalen, ondanks dat er zichtbaar voldoende contant geld in een schaal op zijn kraam ligt. Wanneer de beambte aandringt na overleg met zijn superieur, escaleert de situatie. Kroese reageert agressief en beledigend.
* Taalgebruik: Het document hanteert een formele, ambtelijke stijl, maar citeert de koopman letterlijk ("ik vergod verdom het"), wat de ernst van de insubordinatie moet onderstrepen. Termen als "halstarrig", "norsche toon" en "fnuikend voor onze prestige" tonen de frustratie van de ambtenaar.
* Juridische implicaties: De auteur dreigt met een ultieme sanctie: het indienen van een verzoek bij Burgemeester en Wethouders (B & W) om Kroese zijn marktvergunning permanent te ontnemen. Er wordt gerefereerd aan eerdere processen-verbaal voor belediging die blijkbaar geen indruk hebben gemaakt. * Tijdsgeest: Het incident vindt plaats in september 1940, enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de tekst geen directe politieke lading heeft, is de opmerking over een "houding van verzet" die een "geaccentueerd karakter" aanneemt interessant. Dit kan duiden op een algemene toename van spanningen en recalcitrant gedrag tegenover autoriteiten in deze periode.
* Locatie: De Ten Katemarkt in Amsterdam-Oud-West was (en is) een drukke volksmarkt. Conflicten tussen marktmeesters en kooplieden over standplaatsgelden en regels waren aan de orde van de dag, maar de escalatie tot op het niveau van B & W wijst op een hardnekkig conflict.
* Sociaal-economisch: De weigering van Kroese om te betalen met het argument dat hij het geld nodig heeft voor zijn "handel" (inkoop), schetst de precaire of in ieder geval zeer directe geldeconomie van marktkooplieden in die tijd.