Dienstverslag / Rapport van een marktcontroleur. 12 april 1940. [Linksboven:]
Nº 77/6/1 M. 1940 12/4

[Rechtsboven, later toegevoegd handgeschreven dictaat:]
1 week voorwaardelijke
schorsing
Zus 12/4 - 40

[Midden:]
Rapport

Ondergeteekende, J. van Leeuwen, Controleur
bij het Marktwezen, rapporteert dat hedenmorgen
omstreeks 8.30 uur door hem werd gezien dat door den
grossier Ph. Nikkelsberg, Halplaats 14, uit een, achter de
plaats van L. Polak staande, open kist sinaasappelen drie
exemplaren werden gehaald. Toen hij mijn aanwezigheid
opmerkte verborg hij deze in een leegstaande kist.
Toen ik Nikkelsberg over deze daad onderhield verklaarde
hij mij deze sinaasappelen te hebben weggenomen om er
andere, hem toebehoorende kisten mede aan te vullen.
Hij verklaarde, op mijn desbetreffende vraag, geen toestemming hier-
voor te hebben ontvangen.
Wien deze sinaasappelen toebehoorden is mij niet bekend.
De werknemer Polak, die onmiddellijk in de omgeving werkzaam
was verklaarde te weten dat grossier R. Polak deze partij
(een aantal verpakte sinaasappelen en 1 open kist) verkocht
had.
Ik heb tegen Nikkelsberg ernstig mijn misnoegen over
deze daad geuit en hem aangezegd ik dit te zullen
rapporteeren. De sinaasappelen deed hij daarna weer in
de kist.
Amsterdam, 12/4/40

Aan den Heer Bedrijfschef
der Centrale Markt

de Controleur
[Handtekening: J. van Leeuwen]
Lekstraat 20 II

[Aantekeningen onderaan:]
13/4/40 [Initialen]
Zie Zus [in rood potlood:] 77/6/2 M Dit rapport biedt een inkijkje in de dagelijkse ordehandhaving op de Amsterdamse Centrale Markthallen in 1940. Het beschrijft een geval van kleine diefstal of 'kloven': grossier Nikkelsberg werd op heterdaad betrapt terwijl hij drie sinaasappelen stal uit een open kist van collega-grossier Polak om zijn eigen kisten 'aan te vullen'.

Opvallend is de gedetailleerde verslaglegging van een ogenschijnlijk klein vergrijp. De controleur noteert niet alleen de handeling, maar ook de reactie van de dader (het verbergen van de buit bij het zien van de controleur) en diens latere bekentenis. Het document toont de bureaucratische afhandeling aan: het rapport is gericht aan de bedrijfschef, en een handgeschreven notitie rechtsboven onthult de disciplinaire straf: een voorwaardelijke schorsing van één week. Het document is gedateerd op 12 april 1940, minder dan een maand voordat de Duitse inval in Nederland zou plaatsvinden (10 mei 1940). Hoewel de oorlogsdreiging in Europa al groot was, functioneerde het civiele leven in Amsterdam op dat moment nog grotendeels volgens de normale regels en procedures.

De Centrale Markthallen in Amsterdam-West waren het kloppende hart van de voedseldistributie. Veel grossiers en arbeiders op de markt waren van Joodse afkomst (zoals de namen Polak en Nikkelsberg/Nikkelsburg suggereren). Binnen enkele maanden na dit rapport zouden de anti-Joodse maatregelen van de bezetter de verhoudingen en de bezetting op de markt ingrijpend en op tragische wijze veranderen. Dit rapport legt dus een van de laatste momenten vast van de 'normale' vooroorlogse marktadministratie.