Proces-verbaal (officiële politierapportage). 28 november 1941. MARKTWEZEN.
No 77/91/2 No 1941.

Proces-verbaal contra Jacob Kruk oud 17 jaar, cartonnage-werker, wonende Kanaalstraat 45 I te Amsterdam-West en contra Dirk Pieter Geerink oud 17 jaar, ijzervormer, wonende van Spilbergenstraat 58 te Amsterdam-West, verdacht van diefstal van 6 ledige kisten, gepleegd op Vrijdag 28 November 1941 op de Centrale Markt te Amsterdam, ten nadeele van de N.V. Keizer's fruithandel, gevestigd in pakhuis Hal 28 van de Centrale Markt alhier.

Op Vrijdag 28 November 1941, omstreeks 9.30 uur v.m., werd mij ondergetekende Jacob Pieter Nicolaas Boon, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, aldaar door de mij bekenden Barend van Dijk, oud 49 jaar, houder van een kistencentrale, gevestigd op pier C van de Centrale Markt en wonende Da Costakade 200 alhier medegedeeld, dat twee hun van naam onbekenden jongemannen even te voren bij hem 6 ledige kisten hadden ingeleverd. Waar van Dijk de zaak niet vertrouwde, heeft hij de kisten wel van hun aangenomen, doch het statiegeld hiervoor niet uitbetaald. Van Dijk vertoonde mij, verbalisant, 6 ledige kisten, welke gezien het daarop aangebrachte merk afkomstig bleken te zijn van de veiling te Kesteren. Ten behoeve van een nader onderzoek, heb ik, verbalisant, deze kisten voorloopig bij van Dijk inbeslag genomen. Tevens heb ik op aanwijzing van Van Dijk aangehouden op het terrein der Centrale Markt twee mij onbekende jongemannen, welke mij later desgevraagd opgaven respectievelijk genaamd te zijn:

JACOB KRUK,
geboren te Amsterdam 6 November 1924, cartonnage-werker, wonende Kanaalstraat 45 I te Amsterdam-West, en

DIRK PIETER GEERINK,
geboren te Amsterdam, 13 Juli 1924, ijzervormer, wonende van Spilbergenstraat 58 huis te Amsterdam-West, heb ik ze met de kisten overgebracht naar het kaarten kantoor van de Centrale Markt, alwaar zij door mij voorloopig zijn verhoord.

Kruk verklaarde mij toen als volgt: "Hedenmorgen ben ik met mijn vriend Geerink naar de Centrale Markt gegaan met de bedoeling konijnen voer te zoeken. Onderweg zijn wij op een auto geklommen en zijn geen van beiden in het bezit van een geldige toegangskaart van de Centrale Markt. Ik ben enige tijd als knecht bij de groentehandelaar Vlaming in betrekking geweest en zoodoende was ik met de gang van zaken op de Centrale Markt bekend. Toen wij eenige tijd op het terrein der Centrale Markt geloopen hadden en geen konijnenvoer konden vinden, heb ik voorgesteld om kisten te stelen en deze bij dan bij Barend van Dijk in te leveren. Geerink ging op dit voorstel in. Wij zijn toen naar de achterzijde van het pakhuis Hal 28 gegaan en hebben daar van een stapel kisten ieder drie kisten afgenomen. Ik heb toen aan Geerink medegedeeld hoe hij de kisten moest inleveren. Ik kon dat zelf niet doen omdat ik bekend ben bij van Dijk. Ongeveer een maand geleden heb ik ook kisten bij van Dijk ingeleverd en wel vijf stuks, welke ik eveneens had gestolen."

--- * Inhoud: Het document doet verslag van de aanhouding van twee zeventienjarige jongens die op heterdaad zijn betrapt bij het verhandelen van gestolen veilingkisten. De kisten waren eigendom van de firma Keizer's fruithandel.
* Modus operandi: De jongens verschaften zich illegaal toegang tot de Centrale Markt door op een rijdende auto te springen. Jacob Kruk, die door een voormalig dienstverband bekend was op het terrein, fungeerde als het brein achter de actie. Hij liet zijn vriend Geerink de kisten inleveren bij de kistencentrale om zelf niet herkend te worden door de houder, Barend van Dijk.
* Sociale aspecten: De verklaring dat de jongens oorspronkelijk op zoek waren naar "konijnenvoer" duidt op de schaarste in oorlogstijd; veel stedelingen hielden in die jaren konijnen voor eigen consumptie. De diefstal van kisten voor statiegeld was een bekende vorm van kleine criminaliteit om aan geld te komen.
* Juridisch: De verbalisant (Boon) trad op in zijn functie als onbezoldigd veldwachter, een rol die destijds vaak door gemeenteambtenaren werd vervuld om toezicht te houden op specifieke locaties zoals markten.

--- Dit document stamt uit november 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De Centrale Markt in Amsterdam (aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedselvoorziening in de stad. In deze periode was er sprake van toenemende distributie en tekorten, waardoor de beveiliging en controle op de markt (via de genoemde "toegangskaarten") strikt was. De diefstal van kisten was een hardnekkig probleem omdat de houten emballage in die tijd een aanzienlijke waarde vertegenwoordigde. De veiling in Kesteren (Betuwe), waarvan de merken op de kisten stonden, was een belangrijk toeleveringspunt voor fruit aan de Amsterdamse markt. N.V. Keizer Gemeente Amsterdam Marktwezen