Handgeschreven rapport/brief. 1 augustus 1942. Waarschijnlijk een marktopzichter (getekend door Nieuwenhoff). № 28/5/3 M. 1942 3/8

Den Heer Inspecteur
v/h Marktwezen
Alhier.

In aansluiting op mijn rapport van 31 Juli l.l. meld ik u het volgende. Zoals in mijn vorig rapport staat vermeld had ik aan den vischkoopman (dit was A de Groot) gezegd al zijn gerookte aal te verkoopen en voor niemand iets te bewaren. Toen ik mij een oogenblik uit de hal had verwijderd, heeft genoemde Agent van Politie C Smit den vischkoopman geprest 5 pond gerookte aal appart te leggen. De Groot heeft hem te kennen gegeven, dat de marktoprichter hem gezegd had alles te verkoopen, waarop Smit heeft geantwoord:
"Ik heb met die marktoprichter niets te maken, dat moet er nu nog bij komen ik moet 5 pond aal hebben en daarmee uit, en je brengt het straks maar naar het posthuis Westerstraat." Deze koopman heeft dan ook inderdaad genoemd kwantum aal voor hem naar het posthuis gebracht. De Groot heeft mij hedenmorgen 1 Augustus verteld, dat hij voor de drang van genoemden Agent was gezwicht, omdat deze agent, zoo hij vertelde, toch een man van gezag was, die hij moest gehoorzamen. De Groot meende echter mij dit te moeten melden.

1 Augustus 1942
[Handtekening: Nieuwenhoff] * Kernincident: Politieagent C. Smit heeft visverkoper A. de Groot onder druk gezet ("geprest") om 5 pond gerookte paling achter te houden en te bezorgen bij een politiebureau (posthuis) aan de Westerstraat. Dit ging direct in tegen het expliciete verbod van de marktopzichter om voorraden te reserveren.
* Taalgebruik: Het document is geschreven in formeel, ambtelijk Nederlands uit de jaren '40 (bijv. "vischkoopman", "appart", "kwantum", "geprest").
* Verhoudingen: Er is sprake van een conflict tussen verschillende vormen van gezag. De marktopzichter houdt toezicht op de eerlijke handel, terwijl de politieagent zijn autoritaire positie misbruikt om schaarse goederen te bemachtigen. De koopman voelt zich klemgezet tussen de regels van de markt en de dwingende macht van een geüniformeerde agent.
* Locatie: De vermelding van "Westerstraat" en "Marktwezen" wijst sterk op Amsterdam (de Westerstraat ligt in de Jordaan). * Tijdsperk (Tweede Wereldoorlog): Het rapport dateert uit augustus 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van toenemende voedselschaarste en een streng distributiesysteem.
* Schaarste en corruptie: Gerookte paling was een luxe-artikel. Het "apart leggen" of onder de toonbank verkopen van goederen was streng verboden om zwarte handel te voorkomen en een eerlijke verdeling onder de bevolking te waarborgen.
* Rol van de politie: Agenten stonden onder grote druk en niet iedereen bleef integer. Dit document is een bewijs van intern toezicht en het feit dat ambtenaren (zoals de marktopzichter) misstanden rapporteerden, zelfs als het collega-handhavers betrof.
* Het Posthuis Westerstraat: Dit was destijds een bekend politiebureau (Bureau Westerstraat) in Amsterdam. Het feit dat de vis daarheen gebracht moest worden, suggereert dat de agent zich zeer zeker voelde van zijn zaak of dat de praktijk wellicht breder gedragen werd binnen dat bureau.