Politierapport / Ambtsedig verslag. 3 april 1942. [Header]
Rapport Nº 72/4/1 M. 1942
8/4

[Kantlijn links]
m.i. Dir.
M. hfd. insp. [geparafeerd]
10/4-42.
Terug van
H. Tieburgh.
Thans bergen!
[Paraaf]

[Inhoud]
Op Vrijdag 3 April 1942 o.a. gecontroleerd
Jac. v. d. Eijk geb.: 26. 1. 1922 wonende
Nieuwendammerdijk 110 hs.
Jac. v. d. Eijk heeft geen vergunning.
Hij stond in de Leeuwerikstraat met paard
en wagen, waarop aardappelen en groenten.
Bij zijn wagen stond een groep vrouwen
welke allen groenten en aardappelen eischten.
Jac. v. d. Eijk en een knecht verkochten aard-
appelen en groenten aan die vrouwen.
Daar hier in strijd werd gehandeld met
artikel I van de verordening, heb ik
Jac. v. d. Eijk het verder verkoopen aan geen
vaste klanten verboden en hem gewaarschuwd.
Jac. v. d. Eijk bedient al geruimen tijd in
Noord een vaste klanten wijk voor zijn vader
Ph. v. d. Eijk, welke laatste wel een vergun-
ning heeft. Jac. v. d. Eijk verklaarde mij blij
te zijn, dat ik hem het vragend verkoopen
op de straat verbood, dat hij wel wist, dat hij
in overtreding was, maar uit onmacht
handelde, daar hij gewoon ingesloten werd
door de vrouwen, zich nu verlost gevoelde
en tenminste nog met wat aardappelen
en groenten bij zijn vaste klanten aan kon
komen.

[Ondertekening]
Amsterdam 3 April 1942.
[Handtekening: Postma]

Aan den Heer
Inspecteur
v/h Marktwezen.

[Postscriptum]
P.S. In de middag van 3 April 1942 was agent van politie
de Graaf met de volgende opdracht namens
de Hoofdcommissaris langs alle groenten-
straathandelaren in Noord gegaan:
"Denk er om het is in het vervolg verplicht
een artikel aan een ieder die dat wenscht
te verkoopen." [Paraaf]
Waarom niet een verder gegaan en een
iedere groentenman (die toch allen al reeds wil
tuiten) te verplichten hun vergunning
weer in orde te maken. Zij die geregeld hun z.o.k.

--- Dit document schetst een treffend beeld van de spanningen in Amsterdam-Noord tijdens de bezettingsjaren, specifiek met betrekking tot de voedselvoorziening.

De kern van het rapport betreft de 20-jarige Jac. van der Eijk, die zonder eigen vergunning (hij reed voor zijn vader) groenten en aardappelen uitventte. Het rapport belicht een paradox: hoewel hij formeel in overtreding is, ervaart hij de politie-ingreep als een opluchting. Hij werd namelijk "ingesloten" door een groep wanhopige vrouwen die hun deel opeisten. Door het verbod van de agent kon hij zich onttrekken aan de druk van de straatverkoop om zijn voorraad te bewaren voor zijn vaste klantenkring.

De nabeschouwing (P.S.) toont de interne frictie binnen het overheidsapparaat. Terwijl de agent ter plaatse de verkoop aan 'niet-vaste klanten' verbood om de orde te handhaven, had de Hoofdcommissaris diezelfde middag juist verordonneerd dat handelaren verplicht waren aan iedereen te verkopen. De rapporteur eindigt met een kritische noot over het vergunningenbeleid.

--- In april 1942 was de schaarste in Nederland al goed voelbaar, hoewel de echte hongerwinter nog ver weg was. De distributie van aardappelen en groenten was strikt gereguleerd. Vrouwen waren in het huishouden verantwoordelijk voor de maaltijden en stonden vaak uren in de rij of dromden samen rondom karren (zoals hier beschreven in de Leeuwerikstraat) uit angst hun gezin niet te kunnen voeden.

De Duitse bezetter en de Nederlandse politie probeerden de distributie via vaste kanalen te laten lopen om zwarte handel en chaos te voorkomen. De "verordening" waar naar verwezen wordt, betreft waarschijnlijk de regels van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd. Het document illustreert hoe agenten op straat vaak moesten laveren tussen strikte regels, een wanhopige bevolking en tegenstrijdige orders van bovenaf. H. Tieburgh P.S. In Marktwezen Politie Rijksbureau