Officieel politierapport / ambtelijk verslag van de Centrale Markt. 21 september 1942. Nº 77/79/1 M. 1942 24/9
R A P P O R T

Op Donderdag 17 September 1942, omstreeks 8.15 uur v.m, werd ons, ondergeteekenden, controleurs Boon en Felthuis door H.J. Klok, bedrijfsleider van de Amsterdamsche Fustcentrale, gevestigd op pier B, aangifte gedaan en verklaarde hij, dat de Fustcentrale door een kooper was opgelicht, door het vervalschen van een voorloopige emballagebon, voor een bedrag van f 45-. Als bewijs hiervoor overhandigde Klok ons een voorloopige emballagebon gedateerd 5 September 1942, waarop het woord vijf van Vijf maal f 1- is veranderd in Vijftig. Op deze voorloopige bon is op 11 September ’42 een officieelen bon uitgereikt door de vrouw van Klok waarop vermeld staat Vijftig maal f 1-. Deze bon is later ter uitbetaling aangeboden bij grossier C. Kooij, huurder van pakhuis B.5 en aangeslotene bij de Fustcentrale. Naar aanleiding van het vorenstaande hebben wij op de Centrale Markt voorloopig aangehouden een persoon die ons desgevraagd opgaf te zijn genaamd: JACOB SMITS, geboren te Essen (Duitschland) 11 Juli 1907, kleinhandelaar in groenten en fruit, wonende 2e Oosterparkstraat 153 te Amsterdam-Oost.

Aanvankelijk beweerde Smits van het geval niets af te weten en trachtte het zijn knecht aan te rekenen, doch later bekende hij zelf den bon te hebben vervalscht en het geld te hebben ontvangen. Het geld wat hij op deze manier te veel had ontvangen, zijnde f 45 heeft hij aan genoemden Klok, die uiteindelijk aansprakelijk is, terug gegeven. Klok doet zooals reeds gemeld aangifte en zal door ons, rapporteurs, tegen Smits proces verbaal worden opgemaakt terzake oplichting door valschheid in geschrifte. Toegangskaart voor de Centrale Markt van Smits gaat hierbij.

Amsterdam 21 September 1942
Controleurs,

(Signatuur Boon)
(Signatuur Felthuis)

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.

Handgeschreven kanttekeningen:
* Links boven: Gv
* In cirkel: 75 hl. aan per week
* Links onder: bespreken met H. Willems
* Midden onder: 77/79/2
* Onderste regels (grotendeels doorgehaald): Klok - Mevr. Klok Tr. kaart C.M. ? / Smits winkelier / 14 dag. + voorstel 4 maanden / dd. M. v. M. Het document is een verslag van een fraudezaak op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is een vervalsing van een "voorloopige emballagebon". De verdachte, Jacob Smits, heeft het woord "vijf" veranderd in "vijftig", waardoor hij 45 gulden (een aanzienlijk bedrag in 1942) te veel ontving.

Opvallende elementen:
* Modus Operandi: De fraude vond plaats via het administratieve systeem van de fustcentrale (verpakkingen). De verdachte schoof de schuld eerst af op zijn personeel ("knecht") alvorens te bekennen.
* Handgeschreven notities: Deze wijzen op de administratieve afwikkeling door het Marktwezen. Er wordt gesproken over het intrekken of blokkeren van de toegangskaart voor de markt ("Tr. kaart C.M.") en een mogelijke schorsing of straf van "14 dag. + voorstel 4 maanden".
* Personalia: De verdachte is geboren in Essen, Duitsland, wat in 1942 een relevante achtergrondinformatie was voor de autoriteiten. Dit rapport dateert uit september 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was in deze periode een cruciale schakel in de voedselvoorziening. Vanwege de schaarste en de distributiebonnen was de controle op de handel en de bijbehorende administratie (zoals de fustbonnen) extreem streng.

De "Fustcentrale" beheerde de retourstromen van kisten en zakken. Fraude met emballagebonnen werd hoog opgenomen omdat het systeem gebaseerd was op onderling vertrouwen tussen handelaren en de marktmeesters. De betrokkenheid van de "Bedrijfschef van het Marktwezen" en de aantekening over de toegangskaart suggereren dat naast een strafrechtelijke vervolging ("proces verbaal"), Smits ook direct economisch gestraft werd door uitsluiting van de marktactiviteiten.