13 september 1943. MARKTWEZEN AMSTERDAM

$\underline{Onderwerp:}$ $\underline{R A P P O R T}$
Het verkoopen en afleveren -----------
van koek, gebak en pannekoe-
ken zonder inname van distri- $\text{No. } 20/20/8 \text{ M. } 1943 \frac{17}{9}$
butiebonnen.

    Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Controleur bij het

Marktwezen, rapporteert U het navolgende:
"Op Maandag, 13 September 1943, bevond ik mij ter contrôle
op de Nieuwmarkt alhier. Door een man en een vrouw werd een
standplaats ingenomen voor den verkoop van koek, gebak en pan-
nekoeken. Ik constateerde, dat deze personen bedoelde artike-
/aan het publiek len/verkochten en afleverden zonder inname van de betreffende
distributiebonnen.
De namen van deze personen luiden;
$\underline{Pieter\ Jacob\ Helder}$, geboren 3 September 1893, wonende Anjelier-
straat 119, hs. Letter en nummer van het persoonsbewijs A.35
No.189410
$\underline{Johanna\ Elisabeth\ Stevens}$, geboren 1 November 1893, huisvrouw
van P.J. Helder, wonende Anjelierstraat 119 hs alhier. Nummer
en letter van het persoonsbewijs A.35 No. 480536. "
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 13 September 1943
De Controleur voornoemd,
Aan [Handtekening: J.H. de Grebber]
Den Heer Directeur van het Marktwezen
$\underline{A L H I E R.}$

[Linker marge, handgeschreven aantekeningen, deels doorgehaald]:
JE MB
[doorgehaalde tekst betreffende adrescontrole Anjelierstraat 119 hs] * Taalgebruik: Het document is opgesteld in het formeel-ambtelijk Nederlands van de jaren '40, inclusief de toenmalige spelling (bijv. "verkoopen", "pannekoeken").
* Inhoud: Het rapport legt een specifieke overtreding vast: het omzeilen van het distributiestelsel. In 1943 was bijna elk voedingsmiddel gerantsoeneerd. Door producten te verkopen zonder bonnen ("buiten de bon om"), ondermijnden de verkopers de door de bezetter gecontroleerde voedselvoorziening.
* Identificatie: Opvallend is de zeer nauwkeurige registratie van persoonsgegevens, inclusief geboortedata en de nummers van het 'Persoonsbewijs' (PB). Dit type administratie was essentieel voor de handhaving en opsporing tijdens de bezettingsjaren.
* Correcties:* Er is een handgeschreven invoeging ("aan het publiek") geplaatst om de handeling juridisch scherper te definiëren. De krabbels in de marge duiden op een latere administratieve verwerking of verificatie van het woonadres. Dit document stamt uit de kern van de Tweede Wereldoorlog (september 1943). Nederland kampte destijds met groeiende tekorten. Het Marktwezen in Amsterdam had de taak om toe te zien op een eerlijke verdeling volgens de distributieregels, maar fungeerde hiermee ook als instrument van de bezettingsmacht om de zwarte handel te bestrijden. De locatie, de Nieuwmarkt, was vanouds een centrale handelsplek, maar lag in 1943 ook aan de rand van de inmiddels grotendeels leeggehaalde Jodenbuurt, wat de aanwezigheid van scherpe controle door ambtenaren verklaart. Overtredingen als deze konden leiden tot hoge boetes, inbeslagname van goederen of zelfs gevangenisstraf.