Concept Proces-verbaal. (Linkerkolom)
Dienst van het Marktwezen te Amsterdam.

No:
Onderwerp.
Overtreding van Art. 3 lid 1 van het Tuinbouwafzetbesluit van 12 Juni 1943 No 18114.

gepleegd door:
Gerrit van Klaveren, geb: te Rijnsburg 16 Oct: 1927 van beroep groentekoopman, en wonende Noordwijkerweg No 11 te Rijnsburg
en
Adrianus den Heijer, geb: te Leiden 6 Sept. 28, van beroep groentengrossier wonende Valkenburgerweg No 8 te Rijnsburg
en
Johannes van der Spijk geb: 1 Oct. 1907 te Rijnsburg van beroep landarbeider, wonende Oestgeesterweg No 44 te Rijnsburg

(Rechterkolom)
Concept Proces Verbaal

Op Zaterdag den achtienden November 1900 vier en veertig omstreeks 8.45 uur bevond ik mij, Nicolaas van Burg, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam tevens onbezoldigd veldwachter der Gem: Amsterdam, mij in vermelde kwaliteit ter controle op de Centrale Markt alhier.
In het pakhuis A 10 trof ik aan: 50 + 76 = 126 kisten andijvie met een gezamenlijk gewicht van 1200 kg.
32 kisten peen gez: gewicht 580 kg.
16 " " " " 255 "
24 " " " " 440 "
15 " andijvie " " 280 "
600 bos radijs en 1000 bos selderij.

Het is mij bekend dat dit pakhuis verhuurd is aan de Gebr. Valk. t.w. Jan van der Valk geb. 26 Mei 1909 wonende Smidsstraat 22 - Pieter v d Valk geb. 16 Mei 1912 wonende Smidsstraat 42 te Rijnsburg en Jakob Smit geb: 9 Juni 1910 wonende Dorpstraat 100 te Broek op Langedijk.

In genoemde loods bevonden zich drie personen die mij verklaarden eigenaars te zijn van de daar aanwezige groenten. Zij konden mij van deze groenten geen geldige papieren toonen en bovendien was deze groente niet aangegeven bij het Plaatselijk Verdeelkantoor Amsterdam.
Zij gaven mij op genoemd te zijn:
1e Gerrit van Klaveren geb te Rijnsburg [doorgehaald: den 12 Juni 1943] Nederlander.
2e Adrianus den Heijer, geb te Leiden 6 Sept 1928 van beroep groentekoopman en wonende Noordwijkerweg No 11 te Rijnsburg. * Juridische aard: Het betreft een kladversie (concept) van een proces-verbaal wegens de illegale handel in groenten. De verdachten worden beschuldigd van het overtreden van het Tuinbouwafzetbesluit van 1943.
* De Partijen: De verbalisant is Nicolaas van Burg. De verdachten komen vrijwel allemaal uit Rijnsburg, een belangrijk tuinbouwcentrum. Opvallend is de jonge leeftijd van de verdachten Van Klaveren (17) en Den Heijer (16).
* Bewijslast: Er is een aanzienlijke hoeveelheid handelswaar aangetroffen (ruim 2100 kg aan peen en andijvie, plus 1600 bossen radijs/selderij). De overtreding is tweeledig: het ontbreken van de vereiste transport- of aankoopdocumenten en het niet aanmelden van de goederen bij het Verdeelkantoor.
* Schrijfstijl: Het document is geschreven in een zakelijke, ambtelijke stijl, kenmerkend voor politie- en inspectierapporten uit die periode. De correcties en doorhalingen onderstrepen het karakter van een concept. * De Hongerwinter: De datum (18 november 1944) is cruciaal. West-Nederland bevond zich op dat moment in de beginfase van de Hongerwinter. Voedsel was schaars en de distributie stond onder streng toezicht van de Duitse bezetter en de Nederlandse crisisorganen.
* Zwarte Handel: Hoewel de mannen mogelijk probeerden de stad van voedsel te voorzien, werd het buiten de officiële kanalen (het Verdeelkantoor) om verhandelen van groenten gezien als "zwarte handel". Dit werd streng bestraft, enerzijds om de Duitse voedselvoorziening te waarborgen en anderzijds om woekerprijzen tegen te gaan.
* Rijnsburg-Connectie: Rijnsburg was (en is) een spil in de groentehandel. Dat de verdachten en de huurders van het pakhuis uit deze regio komen, duidt op een georganiseerde aanvoerlijn van het platteland naar de hongerende stad Amsterdam.
* Status van de ambtenaar: Nicolaas van Burg trad op als ambtenaar van het Marktwezen, maar had tevens de status van 'onbezoldigd veldwachter', wat hem opsporingsbevoegdheid gaf. Marktwezen Politie