Getuigenverklaringen en verhoor van een verdachte (uittreksel proces-verbaal). 5 en 6 mei 1939. M.C.van Smeerdyk.Tevoren had ik hem reeds de omgeving zien opnemen en moet hy op het oogenblik dat hy de kisten wegnam, in de meening verkeerd hebben dat zyn handelingen niet werden bemerkt. Ik waarschuwde onmiddellyk den knecht van van Smeerdyk,genaamd A.Hartog, waarop wy Lut achterna zyn gegaan.Wy hielden hem vervolgens staande terwyl hy nog in het bezit was van de kisten,welke hy juist wilde gaan afgeven bij een anderen grossier.Lut gaf toe de kisten bij van Smeerdyk te hebben weggenomen doch wendde een vergissing voor.Verder heb ik my met de zaak niet bemoeid en heb ik my eigen werkzaamheden hervat."

Arie Hendrik Hartog, oud 19 jaar,knecht,wonende Kanaaldyk 111 te Het Schouw(gemeente Landsmeer)verklaarde op 5 Mei 1939 het volgende:"Hedenmorgen te ongeveer 7.30 uur werd ik door K.v.Herfden gewaarschuwd. Hy zou hebben geconstateerd dat H.Lut,knecht van een der klanten van myn patroon M.C.van Smeerdyk,3 ledige kisten van de voorraad kisten van myn patroon zou hebben afgenomen.Van Herfden en ik gingen Lut,die zich nog aan de achterzyde van pier B.bevond, achterna.Inderdaad bleek hy in het bezit te zyn van 3 ledige kisten, gemerkt Coop.Tuinbouwveiling Rotterdam en Omstreken.Even tevoren had Lut soortgelyke kisten by my afgegeven.Ik weet zeker dat de 3 kisten,welke ik in zyn bezit aantrof,behoorden tot de party van 17 kisten,welke [doorhaling: één woord ggk] door hem waren afgegeven en welke ik neerzette by de andere ledige kisten van hetzelfde merk aan de achterzyde van ons pakhuis.Ik had namelyk opgemerkt dat een der door Lut ingeleverde kisten nog beplakt was met perkamentpapier.Deze kist was er een van het pak van 3 kisten,welke Lut in zyn bezit had.De 3 weggenomen en van Lut afgenomen kisten geef ik U hierby over(ik,verbalisant neem van Hartog 3 kisten over,gemerkt Coop.Tuinbouwveiling Rotterdam en Omstreken,waarvan 1 exemplaar beplakt met parkamentpapier).Ik heb het voorval aan myn patroon van Smeerdyk gemeld.

Op 6 Mei 1939 heb ik aangehouden een persoon,die my desgevraagd opgaf te zyn genaamd
HENDRIK LUT,
geboren te Amsterdam 26 September 1915,knecht,wonende Ombilinstraat 11 III te Amsterdam(Oost). Ik heb hem voorloopig verhoord,waarby hy verklaarde:"Ik heb op Vrydag 5 Mei 1939 te ongeveer 7.30 uur voormiddags 3 ledige kisten,gemerkt "Coop.Tuinbouwveiling Rotterdam en Omstreken"afgenomen van een stapel kisten,welke aan de achterzyde van het pakhuis van van Smeerdyk op pier B.waren neergezet. Even tevoren hadden myn collega en ik by den knecht van van Smeerdyk 17 ledige kisten ingeleverd,waarvoor ik Fl.5.10 ontvangen heb.Van deze zelfde kisten heb ik er 3 afgenomen in de veronderstelling dat wy een vergissing hadden begaan door een 6 tal kisten, gemerkt Coop.Tuinbouwveiling Rotterdam en Omstreken van een anderen grossier bij van Smeerdyk in te leveren.Toen ik 3 kisten had teruggenomen,zonder dat ik daarover met van Smeerdyk of diens knecht gesproken had,werd ik staande gehouden.Ik wist dat de 3 door my by van Smeerdyk weggenomen kisten een waarde van Fl.0.90 vertegenwoordigen.Het zyn de kisten,welke U my toont(ik,verbalisant toon Lut de 3 door my in beslaggenomen en van Hartog overgenomen ledige kisten,gemerkt Coop.Tuinbouwveiling Rotterdam en Omstreken.Niemand heeft my toegestaan de 3 kisten weg te nemen of daarover op andere wyze te beschikken."

Ik,verbalisant heb den verdachte vertoond aan de getuigen van Smeerdyk,van Herfden en Hartog.Eerstgenoemde persoon verklaarde dat hy de persoon was aan wien hy Fl.5.10 uitbetaalde, van Herfden verklaarde dat Lut degene was die 3 ledige kisten by van Smeerdyk wegnam,terwyl Hartog in Lut den persoon herkende in wiens bezit hy de 3 ledige kisten aantrof. * Bewijsvoering: Het cruciale bewijsstuk is een kist beplakt met "perkamentpapier". De getuige Hartog herkende dit specifieke kenmerk van de partij die Lut kort daarvoor had ingeleverd. Dit weerlegt de suggestie van een onschuldige vergissing.
* De "Vergissing": De verdachte, Hendrik Lut, voert als verdediging aan dat hij dacht dat hij per ongeluk teveel kisten van een andere handelaar bij Van Smeerdyk had afgegeven. Hij bekent echter de kisten te hebben meegenomen zonder overleg.
* Waarde: De drie kisten hebben een totale waarde van 90 cent (30 cent per stuk), wat destijds een klein maar niet verwaarloosbaar bedrag was (ter vergelijking: voor 17 kisten kreeg hij 5 gulden en 10 cent).
* Taalgebruik: Het document hanteert de destijds gebruikelijke spelling (zoals "myn", "zyn", "vrydag") en juridische terminologie ("verbalisant", "in beslaggenomen", "desgevraagd"). Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse gang van zaken in de handel en logistiek van vlak voor de Tweede Wereldoorlog. In de jaren '30 was de handel in groenten en fruit op veilingen en bij grossiers een strak gereguleerd proces waarbij emballage (zoals deze houten kisten) een statiegeldwaarde vertegenwoordigde. Kleine diefstallen van dergelijke kisten kwamen vaker voor, omdat ze gemakkelijk weer bij andere handelaren voor geld konden worden ingeleverd. Het proces-verbaal toont de nauwkeurige sociale controle op de werkvloer ("pier B"): collega-knechten hielden elkaar scherp in de gaten. De betrokkenheid van de politie voor een bedrag van 90 cent illustreert de ernst waarmee destijds zelfs kleine vergrijpen tegen eigendom werden vervolgd. K. van Herfden M.C. van Smeerdyk Politie