Ambtelijke brief/memorandum. 15 september 1939. Waarschijnlijk "Mr. v. Beeren" (handgeschreven aantekening rechtsboven). Mr. v. Beeren
________

vP/HG.

96/8/4 M.

15 September 1939.

Belooning werklieden, die
zandzakken vullen.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

Ter uitvoering van het Besluit van Burgemeester en Wethouders d.d. 1 September jl. (No.656 L.M.1939), zijn dezerzijds negen werklieden, namelijk vijf reservisten en vier arbeids-contractanten in dienst genomen voor het vullen van zandzakken. In overleg met de afdeeling Arbeidszaken is het loon der reservisten bepaald op dat van loonklasse I en het loon der arbeids-contractanten op dat van sjouwerlieden (ƒ 0,53 per uur), voorkomende in de "Bepalingen omtrent minimum-loon en maximum-arbeidsduur in bestekken voor gemeentewerken" behoorende bij het Besluit van Burgemeester en Wethouders d.d. 24 Maart jl. No. 22/4a Arb. 1939.
282 L.M.
De reservisten hebben zich tot mij gewend aangezien zij van meening zijn, dat hun werk te laag is gewaardeerd. Zij moeten het zand, waarmede zij de zandzakken vullen, graven uit reserveterrein der Centrale Markt; daartoe moeten eerst het gras en het onkruid, waarmede het bedoelde terrein is bedekt, worden weggestoken, waarna het zand kan worden opgeschept. Dieper dan hoogstens 40 cm. onder het maaiveld wordt niet gegraven. De werklieden meenen, dat dit werk als "grondwerk" in loonklasse III behoort te worden gewaardeerd.
Tot staving van hun opvatting, dat zij te weinig bezoldigd worden, voeren zij voorts aan, dat zij de gevulde zandzakken moeten transporteeren naar de verschillende op de Centrale Markt gelegen pakhuisafdeelingen, waarvoor die zakken De brief behandelt een arbeidsconflict over de looninschaling van negen arbeiders (vijf reservisten en vier contractanten). Deze mannen zijn aangesteld om zandzakken te vullen, maar zij maken bezwaar tegen hun indeling in 'loonklasse I' (of het sjouwerstarief van 53 cent per uur). De arbeiders betogen dat hun werk zwaarder is dan simpel sjouwwerk; zij moeten immers eerst terrein ontbossen/afplaggen en zand uitgraven (tot 40 cm diepte) op het terrein van de Centrale Markt. Zij eisen daarom inschaling in 'loonklasse III', die voorbehouden is voor zwaarder "grondwerk". Daarnaast voeren zij de fysieke belasting van het transport van de volle zakken aan als argument voor een loonsverhoging. De datum van de brief, 15 september 1939, is cruciaal. De Tweede Wereldoorlog was net twee weken daarvoor uitgebroken (1 september 1939 met de Duitse inval in Polen). Hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was, heerste er een staat van mobilisatie. Het vullen van zandzakken was een directe voorzorgsmaatregel voor de Luchtbeschermingsdienst om gebouwen te beschermen tegen scherven en drukgolven bij eventuele bombardementen. De "Centrale Markt" verwijst naar de markt aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam. De brief illustreert hoe de plotselinge oorlogsdreiging leidde tot ad-hoc werkgelegenheid en hoe de bestaande bureaucratische loonstructuren onder druk kwamen te staan door deze nieuwe, urgente werkzaamheden.