Circulaire / Dienstbrief 30 juli 1940 (verzonden), 1 augustus 1940 (ontvangen/gestempeld) Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart Alle Gemeentebesturen in Nederland № 709 L.M. 1940 2/8

DEPARTEMENT VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART.

№ 1/62/2M. 1940 's-Gravenhage, 30 Juli 1940.
Bezuidenhoutscheweg 30.

Aan alle Gemeente besturen
in Nederland.

Het ligt in mijn bedoeling binnenkort een wettelijke regeling te treffen ter bevordering van een intensieve inzameling en doelmatige verwerking van afvalstoffen en oude materialen.

Hiervoor is het in de eerste plaats noodig, dat een zoo volledig en nauwkeurig mogelijk overzicht wordt verkregen van alle personen, ondernemingen en instellingen, welke zich reeds met de inzameling, handel en verwerking van oude materialen en afvalstoffen bezig houden, ten einde deze, voor zoover mogelijk, op doelmatige wijze te kunnen inschakelen.

Aan den Directeur van het Centraal Bureau voor de Statistiek heb ik verzocht door middel van een enquête deze gegevens op zoo kort mogelijken termijn te verzamelen. Hij zal daarbij ten aanzien van de opkoopers en kleinhandelaren en verder ter verkrijging van plaatselijke bijzonderheden in belangrijke mate een beroep op Uw medewerking moeten doen, waartoe hij zich binnen enkele dagen schriftelijk tot U zal wenden.

In verband met het belang van deze kwestie onder de huidige omstandigheden en den aandrang, die zoowel van de zijde van het Nederlandsche bedrijfsleven als van de Duitsche autoriteiten ten deze wordt uitgeoefend, verzoek ik U een spoedige afwerking van dit onderzoek te willen helpen bevorderen. Bovendien vestig ik er Uw aandacht op, dat de gegevens, welke U hiermede te mijnen behoeve verzamelt, ook voor U van zeer groot belang zullen worden, wanneer zooals thans in overweging is, aan de gemeenten ten deze een uitvoerende taak zal worden toebedeeld.

Tenslotte deel ik U mede, dat uit practische overweging besloten is, althans voorloopig de gegevens alleen te verzamelen in gemeenten met meer dan 2000 inwoners. Indien Uwe gemeente minder dan dit aantal inwoners omvat en zich niettemin, ingevolge de officieele bekendmaking, handelaren bij U zouden aanmelden, dan wilt U deze handelaren wel verwijzen naar een naburige gemeente met meer dan 2000 inwoners.

DE SECRETARIS-GENERAAL WRND. HOOFD VAN HET DEPARTEMENT
VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART.
(w.g. Hirschfeld)

Voor eensluidend afschrift
DE SECRETARIS,
(handtekening: Van Rijn)

[Stempel: 1 AUG. 1940]

--- * Inhoud: Het document kondigt een grootschalige enquête aan, uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), om de handel in en verwerking van afvalstoffen en oude materialen (zoals metalen, papier, textiel) in kaart te brengen.
* Doel: Het voorbereiden van wettelijke maatregelen voor een gecentraliseerde en efficiëntere inzameling van grondstoffen.
* Opvallende details:
* De brief noemt expliciet de "aandrang" van zowel het Nederlandse bedrijfsleven als de "Duitsche autoriteiten". Dit wijst op de toenemende schaarste aan grondstoffen aan het begin van de bezetting.
* Er wordt een drempel gehanteerd: alleen gemeenten met meer dan 2000 inwoners hoeven actief gegevens te verzamelen, wat duidt op een focus op stedelijke gebieden waar de meeste handelaren gevestigd waren.
* De ondertekening geschiedt namens de Secretaris-Generaal (H.M. Hirschfeld), die tijdens de bezetting een sleutelrol vervulde in het draaiende houden van de Nederlandse economie onder Duits toezicht.

--- Deze brief dateert van juli 1940, slechts enkele maanden na de Duitse inval. De bezetter begon direct met het inventariseren en controleren van strategische voorraden en grondstoffen. In de loop van de oorlog zou dit leiden tot de bekende metaalinzamelingen (zoals de koper- en tin-acties) en een streng distributiesysteem.

De "afvalstoffen" die hier worden genoemd, waren essentieel voor de oorlogsindustrie. De circulaire illustreert hoe het Nederlandse ambtelijke apparaat al vroeg in de oorlog werd ingeschakeld om de economie te herstructureren naar een model dat zowel de binnenlandse behoeften als de eisen van de bezetter moest dienen. Hirschfeld probeerde hierbij vaak een middenweg te vinden tussen meewerken om de ergste nood te voorkomen en het beschermen van de Nederlandse belangen. H.M. Hirschfeld