H.M. Hirschfeld

Circulaire / Dienstbrief

* **Inhoud:** Het document kondigt een grootschalige enquête aan, uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), om de handel in en verwerking van afvalstoffen en oude materialen (zoals metalen, papier, textiel) in kaart te brengen. * **Doel:** Het voorbereiden van wettelijke maatregelen voor een gecentraliseerde en efficiëntere inzameling van grondstoffen. * **Opvallende details:** * De brief noemt expliciet de "aandrang" van zowel het Nederlandse bedrijfsleven als de "Duitsche autoriteiten". Dit wijst op de toenemende schaarste aan grondstoffen aan het begin van de bezetting. * Er wordt een drempel gehanteerd: alleen gemeenten met meer dan 2000 inwoners hoeven actief gegevens te verzamelen, wat duidt op een focus op stedelijke gebieden waar de meeste handelaren gevestigd waren. * De ondertekening geschiedt namens de Secretaris-Generaal (H.M. Hirschfeld), die tijdens de bezetting een sleutelrol vervulde in het draaiende houden van de Nederlandse economie onder Duits toezicht. ---

Officieel overheidsbesluit / Bekendmaking.

Het document bevat de slotbepalingen van het "Afvallenbesluit 1940 I". Dit besluit reguleert de controle op en de verwerking van afvalproducten (zoals beenderen) van levensmiddelen. Belangrijke juridische aspecten in deze tekst: * **Opsporingsbevoegdheden:** Artikel 2 en 3 regelen de toegang van controleurs tot privéterrein en woningen. Hoewel het huisrecht wordt gerespecteerd door de verplichte aanwezigheid van een burgemeester of politiecommissaris, wordt ook expliciet melding gemaakt van de inzet van de "sterken arm" (politie/geweld) bij weigering. * **Ontheffingen:** Artikel 12 geeft de Secretaris-Generaal de macht om naar eigen inzicht uitzonderingen op de regels te maken. * **Uitvoering:** De machtiging voor de uitvoering van het besluit wordt gedelegeerd aan de Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening. Specifieke controleurs (reeds aangesteld onder de Crisiswet van 1933) krijgen de taak de naleving te controleren.

Krantenknipsels/Propagandablad.

* **Bron:** Dit is een nationaal-socialistisch propagandablad, zeer waarschijnlijk uitgegeven door de NSB of een gelieerde organisatie zoals het Nederlandsch Arbeidsfront (N.A.F.) tijdens de Duitse bezetting van Nederland. * **Toon:** De toon is polemisch, agressief en antisemitisch. Het maakt gebruik van complottheorieën over de "Joodsche bankenheerschappij" en de "internationaal-kapitalistische onderdrukking". * **Thema's:** 1. **Antisemitisme:** President Roosevelt wordt afgeschilderd als een handlanger van het Jodendom ("Moderne Mozes"). Ook ambtenaren zoals Hirschfeld worden aangevallen op basis van hun joodse afkomst. 2. **Boerenbelangen:** De boeren worden neergezet als de voornaamste slachtoffers van zowel het kapitalisme als de bureaucratie. Er wordt ingespeeld op de onrust en onvrede in de agrarische sector. 3. **Politieke Propaganda:** De teksten promoten Adolf Hitler en Anton Mussert als de enige ware redders van de boerenstand en de arbeiders. Het N.A.F. wordt gepresenteerd als de rechtvaardige organisatie die corruptie bestrijdt. * **Retoriek:** Er wordt veelvuldig gebruik gemaakt van contrasten: de "kleine man" tegenover de "rijke graanhandelaar", de "eerlijke boer" tegenover de "Joodsche bankier". ---

Document

* **Inhoud:** Het document bevat twee prijsbesluiten uit april 1941: één voor zoetwatervis (specifiek aal en paling) en één voor garnalen. Het stelt maximale prijzen vast voor verschillende schakels in de keten: van de visser tot aan de consument. * **Juridisch Kader:** De besluiten zijn genomen door de Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij. Er wordt verwezen naar verordeningen van de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied (Seyss-Inquart), wat de context van de Duitse bezetting bevestigt. * **Economische Maatregelen:** De regels zijn bedoeld om prijsopdrijving en zwarte handel tegen te gaan door strikte marges en maximale consumentenprijzen op te leggen. Opvallend is de verplichting tot het duidelijk zichtbaar tonen van prijslijsten (Art. 4 links, Art. 2 rechts), ook op transportvoertuigen. * **Fysieke Kenmerken:** Gedrukte tekst in een officiële publicatie (Gemeenteblad). De handgeschreven rode notitie "stempel voor Vischmarkt X" wijst op een specifiek gebruik door marktmeesters of controleurs op de vismarkt. ---

Getypt ambtelijk besluit / wijziging van een beschikking.

Het document bevat een juridische wijziging van een bestaande beschikking. Het regelt de bevoegdheid om algemene dispensaties (vrijstellingen) van een verbod in te trekken, hetzij voor iedereen, hetzij voor specifieke groepen of rechtspersonen ("lichamen"). Enkele opvallende taalkundige en administratieve details: * **Taalfouten:** In de tweede regel staat "Secretaries-Generaal" (waarschijnlijk een typefout voor Secretaris-Generaal). In regel 3 en 4 is er een herhaling: "ten aan aanzien". * **Rechtsgevolg:** Artikel II stelt expliciet dat als men zich niet aan de voorwaarden van een dispensatie houdt, deze direct vervalt. * **Bekendmaking:** De inwerkingtreding is gekoppeld aan publicatie in de *Nederlandsche Staatscourant*, het officiële publicatieblad van de overheid.

Officieel besluit/verordening (tweetalig).

* **Inhoud:** Het document bevat de artikelen 4 tot en met 6 van een besluit dat het beheer van en de vergunningen voor koel- en vrieshuizen reguleert. Het legt de macht bij een "Centrale" om vergunningen te verlenen, voorwaarden te stellen en de opslag van producten te controleren. * **Juridische aspecten:** Het besluit heeft een beperkte looptijd (tot 1 januari 1941). Dit duidt op een tijdelijke crisismaatregel of een overgangsregeling aan het begin van de bezetting. * **Taalgebruik:** Het gebruik van de spelling met "den" en "visscherij" (spelling-Marchant) is conform de tijd. De term "georganiseerde" verwijst naar marktdeelnemers die aangesloten zijn bij de dwingende organisatievormen die in de oorlogsjaren werden opgelegd. * **Paleografische opmerking:** Het is een typemachine-tekst (doorslag of origineel). Er zitten kleine spatiëringsfouten in (zoals "schrif telijk" en "tijds duur").

Officiële prijsbeschikking (overheidsdocument).

* **Inhoud:** Het document betreft een wettelijke vastlegging van maximumverkoopprijzen voor verschillende bewerkingen van sprot en zeebliek. Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen de prijzen die zouters, rokers en kleinhandelaren mogen vragen. * **Handelsmarges:** Artikel 2, lid 2 reguleert de marge voor de groothandel door een verplichte korting van 5% door de roker voor te schrijven. * **Controle:** Artikel 2, lid 3 stelt dat afwijkende productbewerkingen eerst ter calculatie moeten worden voorgelegd aan de Nederlandsche Visscherijcentrale, wat duidt op een streng gecontroleerde planeconomie. * **Taalgebruik:** Typisch ambtelijk Nederlands uit de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. "den rooker", "afkondiging", "dien van").

Document

* **Doel:** Het document dient om de prijsvorming van garnalen in de gehele keten (van visser tot consument) strikt te reguleren. Dit was noodzakelijk om inflatie en speculatie tijdens de oorlogsjaren te beteugelen. * **Structuur:** Het besluit is opgebouwd uit een considerans (juridische basis), drie artikelen met de kernbepalingen, en een prijstabel. * **Terminologie:** Er wordt onderscheid gemaakt tussen 'pellerijgarnalen' (gekookt, ongezouten), 'handelsgarnalen' (gekookt, gezouten) en 'gepelde garnalen'. * **Juridische Context:** Het besluit steunt op verordeningen van de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied (Arthur Seyss-Inquart). Dit markeert de overgang van een vrije markt naar een geleide economie onder toezicht van de bezetter.

Officieel besluit / Overheidsdocument (Wijzigingsbesluit).

Dit document is een juridische wijziging van een bestaand heffingsbesluit voor de tuinbouwsector. De kern van de wijziging is tweeledig: 1. **Definitie van 'Aangeslotene E':** De omschrijving wordt verruimd. Waar voorheen enkel personen die *uitsluitend* als kleinhandelaar waren ingedeeld onder de regeling vielen, geldt dit nu ook voor degenen die 'mede-ingedeeld' zijn. 2. **Aanpassing Heffingshoogte:** Een specifieke passage over minimumtarieven per 100 kg of 100 stuks bij veilingen wordt geschrapt. Dit duidt op een administratieve vereenvoudiging of een wijziging in de belastingdruk voor tuinbouwproducten. Opvallend is de **terugwerkende kracht** van een deel van het besluit (tot 4 mei 1942), wat gebruikelijk was in de complexe bureaucratie van de bezettingstijd om administratieve hiaten te dichten.

Getypte brief (doorslag of achterzijde van een briefpapier).

* **Kernboodschap:** De brief handelt over de formele goedkeuring voor het heffen van een percentage (waarschijnlijk een commissie of belasting) over transacties of diensten gerelateerd aan de "Joodsche Bevolking". * **Betrokken instanties:** * De **N.V. Nederlandsche Veiling van Land- & Tuinbouwproducten Amsterdam**: de uitvoerende partij. * De **Gemachtigde voor de Prijzen**: de overheidsfunctionaris die toestemming moet geven voor de prijsvorming/heffing. * **Financieel aspect:** Er is onduidelijkheid of er over deze specifieke heffing een "Half procent omzetbelasting" betaald moet worden. * **Toon:** Zakelijk-administratief, kenmerkend voor de bureaucratische afhandeling van uitsluitingsmaatregelen tijdens de bezetting.

Document

Dit document is een officiële pagina uit de "Prijzenbeschikking 1942 (Zoetwatervisch)", uitgevaardigd tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Het bevat juridische bepalingen over de inwerkingtreding van het besluit en een gedetailleerde tabel met maximumprijzen voor diverse soorten zoetwatervis. De tabel specificeert de prijzen in guldens per halve kilogram voor vissoorten zoals alver, brasem, snoek, baars en paling. Er wordt onderscheid gemaakt tussen vier kolommen (I t/m IV), die waarschijnlijk verschillende handelsstadia of zones vertegenwoordigen (bijv. producentenprijs versus consumentenprijs). Opvallend is de gedetailleerde onderverdeling van paling op basis van gewicht en lengte. ---

Getypte officiële bijlage bij een prijsbeschikking (Tabel B).

* **Inhoud:** Dit document bevat een prijstabel voor gerookte en gestoomde aal, paling en rivierprik. De prijzen zijn vastgesteld per halve kilogram en onderverdeeld in vier categorieën (I t/m IV). Deze kolommen duiden vermoedelijk op verschillende handelsstadia (zoals producentenprijs, groothandelsprijs en kleinhandelsprijs). * **Classificatie:** Voor aal en paling is de prijs afhankelijk van het gewicht per stuk; hoe zwaarder de vis, hoe hoger de prijs per kilo. * **Ondertekening:** De tekst "Mij bekend" boven de naam van H.M. Hirschfeld geeft aan dat hij als hoogste ambtenaar de inhoud van deze beschikking formeel bekrachtigt. De initialen "Gr/Gr" linksonder zijn van de typist(e).

Document

Dit document is een officiële "beschikking" (besluit) uitgevaardigd door het Departement van Landbouw en Visscherij tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Het doel van de beschikking is het reguleren van de prijzen en de handel in zeevis. De tekst is verdeeld in vier paragrafen: 1. **Reeders en visschers (§ 1):** Bepaalt hoe prijzen aan de visafslag worden vastgesteld en verplicht hen tot het geven van een "overwicht" (extra gewicht ter compensatie) en het sorteren van de vis. 2. **Handelaren (§ 2):** Legt regels op aan de tussenhandel (groot- en kleinhandel) betreffende winstmarges, verpakking en het doorrekenen van kosten door commissiekoopers. 3. **Be- of verwerkte vis (§ 3):** Bevat specifieke prijsverhogingen die zijn toegestaan wanneer vis bewerkt is (bijv. gekopt, gefileerd, bevroren of in mooten gesneden). Er wordt specifiek verwezen naar kabeljauw en wijting. 4. **Slotbepaling (§ 4):** Geeft de officiële citeertitel ("Prijzenbeschikking 1942 Zeevisch") en regelt de inwerkingtreding. De toon is juridisch en dwingend, typerend voor de distributie- en prijsbeheersingsmaatregelen van de oorlogstijd. ---

Officiële overheidsbeschikking met bijgevoegde prijstabel.

* **Inhoud:** Het document betreft de vaststelling van maximumprijzen voor diverse soorten zoetwatervis in Nederland. Het bevat de slotbepalingen van de regeling en een bijbehorende prijslijst per halve kilogram. * **Prijsstructuur:** De prijzen zijn onderverdeeld in vier kolommen (I t/m IV), wat waarschijnlijk verwijst naar verschillende handelsfases (bijv. producentenprijs, groothandelsprijs, kleinhandelsprijs) of regionale zones. * **Annotaties:** Onder de prijs van 'Snoek' in kolom III is handmatig "(-47)" toegevoegd, wat mogelijk duidt op een latere prijscorrectie of een specifieke uitzondering. * **Terminologie:** Gebruik van verouderde spelling zoals "visscherij", "zoetwatervisch" en "dagteekening".

Officieel overheidsbesluit (uitsnede).

Dit document bevat de slotartikelen van een ambtelijk besluit uit de Tweede Wereldoorlog. * **Artikel 4** regelt de financiële afwikkeling: de kosten voor medewerking aan bepaalde verordeningen vallen onder de verantwoordelijkheid van de instantie (het 'lichaam') die de medewerking heeft verleend. * **Artikel 5** is juridisch interessant vanwege de terugwerkende kracht. Hoewel het besluit in juni 1944 is getekend, wordt het geacht al sinds 1 april 1941 in werking te zijn getreden. Ook worden eerder vastgestelde verordeningen hiermee met terugwerkende kracht gelegaliseerd. Dit duidt op een administratieve 'reparatie' van besluiten die gedurende de bezettingsjaren zijn genomen zonder dat daar wellicht op dat moment de juiste juridische basis voor was.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Pagina uit een officiële circulaire of brief (pagina 3). * **Afzender:** De Secretaris-Generaal, waarnemend hoofd van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart. * **Ondertekenaar:** H.M. Hirschfeld (handtekening zichtbaar). * **Datering:** Onbekend (geschat medio 1940-1945, gezien de functie van Hirschfeld en de context van distributie). * ...

# DOCUMENT INFO * **Documentnummer:** № 286 (onderdeel van beschikking № 1881). * **Pagina:** -2- * **Datum:** 10 augustus 1942. * **Ondertekenaar:** H. M. Hirschfeld (Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij). * **Onderwerp:** Vaststelling van maximale winstmarges voor de handel in diverse vissoorten. * **Kenmerken:** Getypte lijst met handgeschreven aanteke...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte officiële brief / besluit (pagina 2). * **Datum:** 14 november 1941. * **Locatie:** 's-Gravenhage (Den Haag). * **Ondergetekende(n):** H.M. Hirschfeld (Secretaris-Generaal van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart en het Departement van Landbouw en Visserij) en vertegenwoordigers van de Nederlandsche Veehouderijcentrale. * **O...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypt ambtelijk besluit / wijziging van een beschikking. * **Datum:** 1 december 1941. * **Locatie:** 's-Gravenhage. * **Ondertekenaar:** H.M. Hirschfeld (Secretaris-Generaal). * **Kenmerk:** K 6047 (linksonder).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officieel besluit / slotbepaling van een beschikking. * **Datum:** 2 juli 1942. * **Locatie:** 's-Gravenhage (Den Haag). * **Betrokkene:** Dr. H.M. Hirschfeld (Secretaris-Generaal). * **Onderwerp:** Inwerkingtreding van de "Prijzenbeschikking Pos 1942". * **Kenmerken:** Getypte tekst, waarschijnlijk een doorslag of kopie van een officieel besluit. ...