Getypte brief (doorslag/afschrift). 16 oktober 1939. J. Bekius. De heer v.d. Laan. No. 2A/6/1 M.1939 19/10.
~~==002==================~~

Afschrift

Leeuwarden, 16 October 1939.

Zeergeachte Heer v.d.Laan,

Hieronder in 't kort even de punten, die we juist per telefoon bespraken:
De lust, om in 1940 aardappelen te verbouwen, nam in de laatste weken snel af. De prijzen zakten nog steeds; de mobilisatie onttrok aan den landbouw veel ervaren handen (aardappelselecteurs); de lonen zullen binnenkort wel stijgen; men gaat liever een product verbouwen, dat minder handenarbeid, dus minder loon vraagt. Er werd al meer tarwe gezaaid dan verleden jaar en dat zou nog doorgaan, ten koste van het aardappelareaal a.s. voorjaar. Waar nu wintertarwe gezaaid wordt, komt in 't voorjaar geen aardappelgewas! Voor de toekomst was het noodig voor de aardappelen wat te doen!

Voor het heden en de meer naastbijzijnde toekomst was zulks even noodig. Zoodra het vee op stal komt, moet er voedsel voor de dieren zijn. De hooioogst was schraal, het krachtvoer wordt in te kleine – denkelijk straks veel te kleine hoeveelheden – toegemeten. De melk wordt duurder – is hier al 3 cts. per Liter gestegen. De boeren hebben in de laatste paar jaren geleerd, dat aardappelen een uitstekend veevoer vormen. Als er niets gebeurde, zouden er heel veel aardappelen opgevoerd worden aan het vee. Zooveel, dat er misschien in het voorjaar plotseling (als voor 3 jaar) gebrek kwam. Met zeer hooge prijzen als gevolg. Dat moet voorkomen worden!

De regeering heeft m.i. een gelukkig besluit genomen. Een prijs van 4½ cen- per kg. aan den boer is beslist niet hoog te noemen, maar toch wel zoo, dat de boer 't er weer mee waagt aardappelen te verbouwen. En ook, dat er niet te veel aardappelen naar het vee gaan. Toch is 't nog mogelijk, dat er door 't veevoergebrek nog meer heengaan, dan wenschelijk is. Een flinke prijsstijging in 't voorjaar is daarom niet uitgesloten. Om deze te voorkomen, heeft de regeering als "egalisatiefonds" een flinke hoeveelheid per 1 April in handen. Deze kan elk oogenblik op de markt geworpen worden voor zooveel het noodig is.

Een prijs van 4½ cts. per kg. per 1 April, is zeker niet meer dan 3½ à 3¾ cts. nu en in de eerste weken. Een zeker niet te hooge ppijs!

Er zijn heel wat Bintje aardappelen in 't land, die niet door de regeering worden opgekocht. Ze voldoen nog steeds/best aan de Amsterdamsche smaak!

Verontrustend is detoestand m.i. in 't geheel niet.

Beste groet

w.g. J. Bekius. * Kernboodschap: De brief is een schriftelijke vastlegging van een telefoongesprek over de penibele situatie in de aardappelsector aan het begin van de Tweede Wereldoorlog (hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was). De auteur zet uiteen waarom overheidsingrijpen noodzakelijk is om de aardappelteelt voor 1940 te waarborgen.
* Problematiek:
1. Arbeidstekort: Door de mobilisatie zijn veel landbouwkrachten (selecteurs) onder de wapenen geroepen.
2. Concurrentie met tarwe: Tarwe vereist minder arbeid en is daardoor aantrekkelijker voor boeren bij stijgende loonkosten.
3. Veevoer-problematiek: Door een slechte hooioogst en gebrek aan krachtvoer dreigen consumptie-aardappelen aan het vee te worden gevoerd, wat later tot tekorten voor de bevolking zou leiden.
* Overheidsmaatregel: De regering heeft een minimumprijs van 4,5 cent per kg vastgesteld en een 'egalisatiefonds' opgericht om prijsfluctuaties te beheersen en de markt te stabiliseren.
* Opvallende details: De schrijver noemt specifiek het 'Bintje' en de 'Amsterdamsche smaak', wat duidt op de focus op kwaliteitsaardappelen voor de stedelijke markt. De typefout "ppijs" (prijs) en het ontbreken van een spatie in "detoestand" getuigen van een snel getypt afschrift. De brief dateert van oktober 1939, enkele weken na de Duitse inval in Polen en de daaropvolgende oorlogsverklaringen van Groot-Brittannië en Frankrijk. Nederland was gemobiliseerd. De voedselvoorziening was een topprioriteit voor de overheid om de sociale onrust en honger uit de Eerste Wereldoorlog te voorkomen. De "Landbouw-Crisis-Organisatie", die in de jaren '30 was opgezet, speelde een grote rol in deze marktregulering. J. Bekius was waarschijnlijk een deskundige of functionaris binnen de Friese landbouworganisaties of het crisisapparaat. De referentie naar "gebrek als voor 3 jaar" verwijst naar de schaarste in het voorjaar van 1936/1937. J. Bekius