Ambtsbericht / Rapport van een controleur. 9 oktober 1940. R A P P O R T

Heden morgen omstreeks 7.45 uur, heb ik, ondergetekende controleur, mijn ingevolge Uw opdracht, begeven naar perceel Jac. van Lennepkade 155 alhier alwaar aardappelen zouden worden afgeleverd waarvan het vervoeren thans verboden is. Bij aankomst aldaar zag ik, dat van een vrachtauto, genummerd G.Z. 19426, aardappelen werden gelost en in bedoeld perceel, dat was ingericht als opslagplaats, gebracht. Op de vrachtauto bevond zich nog ongeveer 7 mud aardappelen. Bij onderzoek bleek mij, dat deze bestemd waren voor Joh; Jasper, kleinhandelaar in aardappelen en zaakhoudende op bovengenoemd adres.
Jaspers verklaarde mij van Egmond reeds eenige dagen tevoren 300 mud Zeeuwsche bonte te hebben gekocht en thans het eerste deel, groot 80 mud, te hebben ontvangen. Een knecht van grossier van Egmond, die bij het lossen tegenwoordig was, verklaarde mij, dat hij deze aardappelen had opgeladen aan de opslagplaats van zijn baas, gelegen aan de Nieuwe Meerdijk 261.
Van Egmond later hierover door mij gehoord verklaarde, dat hij een partij aardappelen op 26 September 1940 had ontvangen vanuit Zeeland. Deze waren per motorschip Henja", schipper A. v.d. Klooster aangevoerd en gelost aan zijn opslagplaats aan de Nieuwe Meerdijk. Van daaruit bezorgde van Egmond van deze aardappelen aan zijn klanten. Schipper van de Klooster hierover door mij gehoord, bevestigde hetgeen door van Egmond was verklaard en overhandigde mij tevens een bewijs, waarop vermeld staat de totale aanvoer van aardappelen en soorten, welke op 26 September 1940 door hem aan de Nieuwe Meerdijk zijn aangevoerd. Bedoeld bewijs gaat hierbij.
Voorts kan ik U nog melden, dat Joh; Jasper geen toegang heeft tot de Centr: Markt doch zijn aardappelen uitsluitend op bestelling ontvangt. Bij onderzoek is mij gebleken, dat hij ook wel aardappelen betrekt van de Aardappelen Combinatie. Ingevolge Uw opdracht heb ik Jasper aangezegd, dat hij in afwachting van een nadere beslissing niet van de door hem ontvangen aardappelen mag afleveren. Ook aan van Egmond heb ik deze mededeeling gedaan.

Amsterdam 9 October 1940
Controleur,

(Signatuur: S. Velthuis)

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

(Linksonder handgeschreven aantekeningen in rood potlood en inkt, o.a.:)
afschr. rapport
Velthuis. 2 len. (...)??
behalve (...)??
op wit papier

--- Dit rapport beschrijft een inspectie door de Amsterdamse controledienst van het Marktwezen in de vroege fase van de Duitse bezetting. De kern van het rapport is een mogelijke overtreding van de distributievoorschriften voor aardappelen.

Kernpunten uit het rapport:
* Handhaving: De controleur handelt op basis van een verbod op het vervoer van aardappelen dat op dat moment van kracht was. Dit wijst op de overgang naar een streng gereguleerde oorlogseconomie.
* Logistiek: De aardappelen (variëteit "Zeeuwsche bonte") zijn per motorschip uit Zeeland gekomen naar de Nieuwe Meerdijk en vandaar per vrachtauto (kenteken G.Z. 19426) gedistribueerd naar een winkelier aan de Jacob van Lennepkade.
* Hoeveelheden: Er is sprake van een transactie van 300 mud (ca. 21.000 kg), waarvan 80 mud werd afgeleverd.
* Maatregel: De partij aardappelen is 'bevroren'; de winkelier mag ze niet verkopen totdat er een definitieve beslissing is genomen door de Bedrijfschef.

--- In oktober 1940 was Nederland enkele maanden bezet door nazi-Duitsland. De bezetter voerde snel een distributiestelsel in om de voedselvoorziening te beheersen en tekorten (mede door export naar Duitsland) op te vangen.

Aardappelen waren het volksvoedsel nummer één. Om de zwarte handel tegen te gaan en de centrale distributie te waarborgen, werd het vrije vervoer van grote partijen aan banden gelegd. Ambtenaren van het "Marktwezen" fungeerden hierbij als toezichthouders in de stad. Zij controleerden of handelaren over de juiste papieren beschikten en of de goederen via de officiële kanalen (zoals de Centrale Markthallen) liepen.

De vermelding dat de handelaar Jasper geen toegang had tot de Centrale Markt suggereert dat hij buiten het reguliere systeem om trachtte te opereren, wat in die periode direct aanleiding gaf tot nader onderzoek en inbeslagname.